الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٥٢١ - ج- رويكرد اسلام

معارف اسلامى با مفاهيمى همچون سعادت، خَير، فلاح، فوز و ... رو به رو هستيم. قرآن كريم قانونى دارد با اين بيان كه: (وَ عَسى‌ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‌ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ؛[١٩١٧] چه بسا چيزى را خوش نداريد، ولى برايتان خوب باشد، و چه بسا چيزى را دوست بداريد و برايتان بد باشد).

اين قانون، به خوبى نشان مى‌دهد كه گاه خير و سعادت واقعى انسان در سختى و رنج است و لذّت، ره‌آوردى جز شرّ و بدى ندارد. بر همين اساس، در آغاز اين آيه، مسئله جنگ را كه امرى سخت و پُر محنت است- طرح مى‌كند و با استناد به اين قاعده، بيان مى‌دارد كه هر چند از آن ناخرسنديد با اين حال، خير شما در آن است و طبيعتاً مردم از ترك جنگ خرسند مى‌شوند و شرّ آنان در آن است.

در جاى ديگرى، مسئله ناخرسندى از همسر را طرح مى‌كند و مى‌فرمايد كه اگر از زنانتان خوشتان نيامد، فوراً آنان را طلاق ندهيد، جه بسا از چيرى خوشتان نمى‌آيد، ولى خداوند متعال در آن براى شما خير فراوان قرار مى‌دهد.

(فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى‌ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً.[١٩١٨] پس اگر از (زنان) خوشتان نمى‌آيد، چه بسا شما از چيزى خوشتان نيايد، ولى خدا خير فراوان در آن قرار مى‌دهد.

در طرف مقابل، ثروت را مورد بحث قرار داده كه براى مردم، لذّت‌بخش است، امّا مى‌فرمايد گمان نكنيد كه اين مايه خير براى آنان است:

(وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ.[١٩١٩] آنان كه كافر شدند، گمان نكنند مهلتى كه به آنان داده‌ايم، حتماً براى آنان خير است. همانا به آنان مهلت داده‌ايم تا بر گناهشان بيفزايند و [در نهايت‌] براى آنان عذابى خواركننده خواهد بود.

گناه، لذّت‌بخش است؛ امّا تباهى به بار مى‌آورد. طاعت، سخت است؛ امّا سعادت و موفّقيت به ارمغان مى‌آورد.[١٩٢٠] آنچه مهم است اين كه مركز ثقل آموزه‌هاى اسلام، لذّت نيست؛ بلكه خير و صلاح انسان است. اين، رويكردى ديرين است كه سابقه آن به همه اديان آسمانى و پيامبران الهى باز مى‌گردد.

[١٩١٧]. سوره بقره، آيه ٢١٦.

[١٩١٨]. سوره نساء، آيه ١٩.

[١٩١٩]. سوره آل عمران، آيه ١٨٧.

[١٩٢٠]. امام على( ع) مَا مِن مَعصِيَةِ اللهِ شَى‌ءٌ إلّا يَأتِى فِى شَهوَةٍ ما مِن طاعَةِ اللهِ شَى‌ءٌ إلّا يَأتِى فى كُرهٍ( نهج البلاغة، خطبه ١٧٦).