الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٥٣ - جمع بندى و تحليل

امّا اگر واكنش فرد به اين موقعيت منفى باشد، از دستور خداوند متعال، دچار سَخَط مى‌شود. لذا نسبت به بايدها، كراهت و نسبت به نبايدها رغبت پيدا مى‌كند؛ همان گونه كه در اصحاب المشئمة و يا هنگامه گناه اصحاب الميمنة، وضعيت اين گونه است.

...

نمودار (٣- ٦) نمودار واكنش منفى به قضاى تشريعى‌

نمونه ديگر آن، كافران اند كه فرجامشان سقوط و گم‌راهى است. خداوند متعال، دليل اين امر را كراهت آنان از دستورهاى الهى مى‌داند.[١٨٦] در جاى ديگر، خداوند متعال، كسانى را نكوهش مى‌كند و عاقبتشان را دوزخ- كه فرجام اهل شقاوت است- مى‌داند كه از تبعيت پيامبر اكرم (ص) كراهت داشتند و از مخالفت با ايشان خرسند بودند.[١٨٧] اين كه چرا و چگونه ممكن است انسان از تكليف، رضايت داشته باشد، پرسش مهمّى است كه پاسخ آن در فصل پنجم (مبحث: عوامل اصلى/ مؤلّفه‌هاى شادكامى) خواهد آمد.

جمع‌بندى و تحليل‌

از آنچه گذشت، روشن شد كه متعلّق رضامندى، تقديرهاى الهى است. لذا رضامندى يعنى اين كه فرد، از تقديرهاى الهى به صورت كلّى، رضايت داشته باشد؛ امّا تحليل عينى و ملموسِ رضامندى به آن است كه ابعاد مختلف تقدير در زندگى انسان شناخته شود. تقديرهاى زندگى به صورت عينى و مشخّص، چهار حوزه را شامل مى‌شود: خوشايندها و ناخوشايندها، و بايدها و نبايدها. از اين رو، رضامندى در بُعد خوشايند، آن است كه انسان، داشته‌هاى خود را بشناسد و از آنچه خدا به او داده، خرسند باشد. در اين حالت، فرد به پديده «شكر» مى‌رسد؛ چرا كه در تفكّر توحيدى، همه چيز را از خداوند مى‌داند. لذا از او سپاس‌گزار مى‌شود.

[١٨٦].\i( وَ الَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ* ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ)\E( سوره محمّد، آيه ٨ و ٩). نيز، ر. ك: آيه ٢٦- ٢٨.

[١٨٧].\i( فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَ كَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ)\E( سوره توبه، آيه ٨١).