الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ١٢٣ - يك ايمان و «شكر و صبر»

تا كنون نقش خداباورى در رضا به صورت كلّى، مطرح شد. در ادامه، اسنادى را بيان خواهيم كرد كه به بيان نقش خداباورى در مؤلّفه‌هاى رضامندى پرداخته‌اند.

يك. ايمان و «شكر و صبر»

برخى از اسناد اسلامى، مشخّصاً به بيان رابطه خداباورى با مؤلّفه‌هاى رضامندى، يعنى شكر و صبر پرداخته‌اند. امام كاظم (ع) نقل مى‌كند كه در يكى از جنگ‌هاى پيامبر خدا (ص) گروهى، خود را به ايشان عرضه داشتند. فرمود: «اينان كيان اند». گفتند: مؤمنان اند، اى پيامبر خدا! فرمود: «ايمانشان به چه مرتبه‌اى رسيده است؟». گفتند: به مرتبه شكيبايى در گرفتارى، و سپاس‌گزارى در آسايش، و رضا به قضا. پيامبر خدا (ص) تصريح كردند كه اگر چنين باشد، نزديك است كه به مقام پيامبران برسند![٤٦٨]

همچنين در روايات اين بخش، ايمان به دو قسم شكر و صبر تقسيم شده است. مثلًا پيامبر خدا (ص) مى‌فرمايد:

الإِيمانُ نِصفانِ، نِصفٌ فِى الصَّبرِ ونِصفٌ فِى الشُّكرِ.[٤٦٩]

ايمان، دو بخش است؛ نصف آن در شكيبايى است و نصف ديگر، در سپاس‌گزارى.

اين معنا از ايمان را امام على (ع) نيز نقل كرده است.[٤٧٠]

بنا بر اين، اگر ايمان كسى كامل باشد، از قضاى خوشايند و ناخوشايند الهى، راضى است.[٤٧١] نمى‌شود كسى ادّعاى ايمان نمايد، ولى از قضاى خداوند ناراضى باشد. امام صادق (ع) نقل مى‌كند كه روزى امام حسن مجتبى (ع) با عبدالله بن جعفر ملاقات كرد و به او فرمود:

يا عَبدَ اللهِ، كيفَ يكونُ المُؤمِنُ مُؤمِنا وهُوَ يسخَطُ قِسمَهُ، ويحَقِّرُ مَنزِلَتَهُ، وَالحاكمُ عَلَيهِ اللهُ؟![٤٧٢]

اى عبدالله! چگونه كسى خود را مؤمن مى‌داند، در حالى كه به قسمت خود، ناخشنود است‌

و جايگاه خود را تحقير مى‌كند، با اين كه خدا بر او چنين حكم كرده است؟!

[٤٦٨]. امام كاظم( ع): رَفَعَ إلى رسول الله( ص) قَومٌ فى بَعضِ غَزَواتِهِ، فَقالَ: مَنِ القَومُ؟ فَقالوا: مُؤمِنونَ يا رسول الله. قالَ: وما بَلَغَ مِن إيمانِكم؟ قالوا: الصَّبرُ عِندَ البَلاءِ، وَالشُّكرُ عِندَ الرَّخاءِ، وَالرِّضا بِالقَضاءِ. فَقالَ رسول الله( ص): حُلَماءُ عُلَماءُ، كادوا مِنَ الفِقهِ أن يكونوا أنبِياءَإن كنتُم كما تَصِفونَ، فَلا تَبنوا ما لا تَسكنونَ، ولا تَجمَعوا ما لا تَأكلونَ، وَاتَّقُوا اللهَ الَّذى إلَيهِ تُرجَعونَ( الكافى، ج ٢، ص ٤٨، ح ٤؛ بحار الأنوار، ج ٢٢، ص ١٤٤، ح ١٣٢).

[٤٦٩]. تحف العقول، ص ٤٨؛ جامع الأخبار، ص ١٠٣، ح ١٧١.

[٤٧٠]. امام على( ع): الإِيمانُ، صَبرٌ فِى البَلاءِ وشُكرٌ فِى الرَّخاءِ( غرر الحكم، ح ١٣٥٠)؛ المُؤمِنُ شاكرٌ فِى السَّرّاءِ، صابِرٌ فِى البَلاءِ، خائِفٌ فِى الرَّخاءِ( همان، ح ١٧٤٣؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٢، ح ١٣٦٠).

[٤٧١]. امام على( ع): إن عَقَدتَ إيمانَك فَارضَ بِالمَقضِى عَلَيك ولَك( مختصر بصائر الدرجات، ص ١٣٩؛ غرر الحكم، ح ٣٧٢٣).

[٤٧٢]. الكافى، ج ٢، ص ٦٢، ح ١١؛ مشكاة الأنوار، ص ٧٤، ح ١٣٧؛ بحار الأنوار، ج ٤٣، ص ٣٥١، ح ٢٥.