مَن لَم يتَعزَّ بعَزاءِ الله تَقَطّعتْ نَفسُهُ على الدُّنيا حَسَراتٍ، و مَن رمى ببَصَرِهِ إلى ما فى يدِ غَيرهِ كثُرَ هَمُّهُ و لَم يشْفِ غَيظَهُ.[١٠٦٣]

كسى كه به دلدارى دادن خدا آرام نمى‌گيرد، جانش بر دنيا حسرت‌ها مى‌خورَد و هر كه چشمش به دارايى‌هاى ديگران باشد، اندوهش بسيار مى‌شود و ناراحتى‌اش بهبود نمى‌يابد.

در روايت ديگرى نيز تصريح شده كه مقايسه صعودى، موجب طولانى شدن اندوه مى‌گردد. امام باقر (ع) مى‌فرمايد:

مَن أتبَعَ بَصَرَهُ ما فى أيدِى النّاسِ، طالَ هَمُّهُ ولَم يشفَ غَيظُهُ.[١٠٦٤]

هركس به آنچه در دست ديگران است، چشم بدوزد، اندوه او طولانى مى‌گردد و خشم او آرام نمى‌گيرد.

در نقل ديگرى آمده است كه روزى جبرئيل بر پيامبر (ص) نازل شد و گفت: اى پيامبر خدا! خداوند متعال بر تو سلام مى‌فرستد و مى‌گويد: بخوان:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. (وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى‌ ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ ....[١٠٦٥]

به نام خداوند بخشايشگر مهربان. (و چشمان خود را مدوز به آنچه گروه‌هايى از آنان را از آن بهره‌مند ساختيم ...).

پس از نزول اين آيه شريف، پيامبر (ص) به كسى فرمود كه اين پيام را به گوش مردم برساند كه:

مَن لَم يتَأَدَّب بِأَدَبِ اللَّهِ تَقَطَّعَت نَفسُهُ عَلَى الدُّنيا حَسَراتٍ.[١٠٦٦]

هر كس با ادب الهى تربيت نشود، از حسرت بر دنيا نفَسَش به شماره مى‌افتد.

زندگى در حال جان كندن، چه حالى دارد؟ آيا كسى كه در چنين وضعيتى قرار دارد، مى‌تواند احساس رضايت كند؟ اين احساس نارضايتى از كجا ناشى مى‌شود؟ مقايسه صعودى، آن قدر زندگى را بر انسان سخت مى‌كند كه گويى انسان در حال جان كندن است و در اين شرايط نمى‌توان زندگى آرام و لذّت‌بخشى را انتظار داشت.

از اين روايات به دست مى‌آيد كه مقايسه صعودى، موجب حسرت خوردن بر نداشته‌ها و مبتلا شدن به اندوه فراوان و طولانى مى‌شود. در چنين شرايطى نمى‌توان انتظار داشت كه انسان از زندگى خود راضى باشد و از آن لذّت ببرد.

[١٠٦٣]. بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ١١٦، ح ١١.

[١٠٦٤]. تفسير القمّى، ج ٢، ص ٦٦؛ الزهد، ابن مبارك، ص ٤٧.

[١٠٦٥]. سوره طه، آيه ١٣١.

[١٠٦٦]. بحار الأنوار، ج ٧١، ص ٣٤٨؛ فقه الرضا، ص ٣٦٤.