حكم خداوند، از يك جهت، به دو قسمْ بخش‌پذير است: تشريعى و تكوينى. حكم تشريعى، عبارت است از اوامر و نواهى خداوند سبحان كه پيامبران و پيشوايان معصوم (عليهم السلام)، آنها را در قالب احكام تكليفى پنج‌گانه به مردم رسانده‌اند. حكم تكوينى خداوند، عبارت است از اراده و قضا و قَدَر الهى، كه در جهان جارى است.

حقّ قانون‌گذارى و امر و نهى، از آنِ آفريدگار و مالك مردمان است و بايسته است كه احكام ديگران، به حكم خدا برگردد و بر طبق قانون خدا باشد. احاديث، ويژگى‌هايى را به حكم خداوند نسبت داده‌اند، مانند: عدالت، انصاف، خير و حسن.[٤٢٣]

بر اين اساس، حكم تكوينى شادكامى را خداوند متعال صادر مى‌كند كه موجب پيدايش شادكامى و تنظيم قواعد و عوامل تكوينى آن مى‌گردد و حكم تشريعى خداوند، برنامه دستيابى به شادكامى را مشخّص مى‌سازد. بنا بر اين، قانون خداوند متعال، تنها قانونى است كه مى‌تواند شادكامى اصيل را تحقّق بخشد. هر قانونى جز اين، بى‌ترديد ناكام خواهد بود. نقشه راه شادكامى را بايد در قوانين الهى جست. قوانين الهى، هدفى جز تأمين سعادت و شادكامى اصيل انسان را ندارند.

به ديگر بيان، شادكامى، برنامه و نقشه راه مى‌خواهد. كسى مى‌تواند برنامه ارائه كند كه از ماهيت انسان و شادكامى، باخبر باشد و از هوس پاك باشد، و اين كسى جز خداوند آگاه و سبحان نيست. هر آنچه از معارف فقهى، اخلاقى و اعتقادى كه خداوند متعال به بشر معرفى كرده، تنها راه سعادت و شادكامى است و هر برنامه‌اى جز آن، به سعادت اصيل و پايدار ختم نمى‌شود. بنا بر اين، بشر، هنگامى مى‌تواند به شادكامى دست يابد كه اين برنامه و نقشه راه را به درستى بشناسد و به آن عمل كند.

دو. فلسفه تشريع‌

اين كه فلسفه تشريع چيست، نقش مهمّى در رضامندى مى‌تواند داشته باشد. آشنايى با آثار و فوايد دين، سختى تكليف را از بين مى‌بَرَد و نشاط و شادكامى را به ارمغان مى‌آورد. به همين جهت، بخشى از متون دينى، به معرّفى فلسفه تشريع پرداخته‌اند كه در ادامه، به مهم‌ترين آنها اشاره خواهيم كرد.

- تأمين حيات انسانى‌

قرآن كريم، هدف اساسى تشريع را حيات و زنده ساختن انسانْ معرّفى نموده است. خداوند متعال پس از آن كه مردم را به اطاعت از خود و فرستاده‌اش فراخوانده و از اعراض از آن باز

[٤٢٣]. همان، ص ٤٤٧.