الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٦٣ - الف اصلاح فهرست داشته ها

از سوى ديگر در روايات، پيوندى ميان شكر و ربوبيت برقرار شده و از خداوند متعال نقل شده كه اگر انسان از خداوند به خاطر نعمت‌هايش تشكر نكند، بايد پروردگارى جز او را انتخاب كند![٩٢١] بر انسان واجب است كه از نعمتى كه به او داده مى‌شود، تشكر كند.[٩٢٢] سپاس‌گزارى، آرايه نعمت‌[٩٢٣] و دوران خوشايند[٩٢٤] است. بهترين‌[٩٢٥] و گرامى‌ترين‌[٩٢٦] بندگان خدا كسانى هستند كه وقتى مورد عطا قرار مى‌گيرند، شكر مى‌كنند.

٢. عوامل واكنش مثبت‌

شكر، مبتنى بر داشته‌هاى زندگى و احساس برخوردارى است. اگر انسان ببيند كه در زندگى خود چيزهايى براى باليدن وجود دارند، خرسند و سپاس‌گزار و راضى خواهد بود. ناسپاسى و نارضايتى هنگامى شكل خواهد گرفت كه انسان احساس كند چيزى در زندگى ندارد. بنا بر اين، احساس برخوردارى، موجب سپاس‌گزارى و رضامندى مى‌شود. از اين رو، بايد عوامل شكرگزارى را به دست آورد. آنچه مهم است اين كه به نظر مى‌رسد كفران، ريشه در شناخت‌هاى نادرست و واكنش‌هاى نامناسب به خوشايندها دارد و در مقابل، همه عوامل شكر، ريشه در شناخت‌هاى درست و واكنش‌هاى مناسب دارند.

الف. اصلاح فهرست داشته‌ها

براى رسيدن به سعادت و شادكامى در زندگى، به امكانات متعدّدى نيازمنديم؛ امّا اين كه اين امكانات چه هستند، مسئله‌اى است كه اشتباه در آن، موجب نارضايتى مى‌گردد. فهرست داشته‌ها، عنصرى است كه هم به وسيله آن، ميزان برخوردارى و نابرخوردارى سنجيده مى‌شود و هم‌

[٩٢١]. پيامبر خدا( ص): يقول الله عزوجل: مَن لَم يَرضَ بِقَضائى، و لَم يَشكُر لِنَعمائى، و لَم‌يَصبِر على بَلائى، فَليَتَّخِذِ رَبّاً سِوائِى( بحار الأنوار، ج ١٨، ص ٩٥، ح ٥ و ص ٢٣٦، ح ٦٧).

[٩٢٢]. پيامبر خدا( ص): من أُزِلَّت إليهِ نِعمَةٌ، فَليَشكُرها( دستور معالم الحكم، ج ١، ص ٢٣٧، ح ٢٧١).

پيامبر خدا( ص): و قَدجَعَلَ اللهُ تَعالى عَلينا الشُّكرَ إذَا أَعطَى( بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ١٧٣؛ أعلام الدين، ص ٢٩٦؛ مستدرك الوسائل، ج ٢، ص ٣٥٣، ح ٢١٧٧).

امام على( ع): الشُّكرُ مَأخوذٌ على أهلِ النِّعَم( غرر الحكم، ح ١٥٣٧).

امام على( ع): اوَّلُ مايَجِبُ عَليكُم لله سُبحانَهُ شُكرُ أيادِيهِ وابتِغاءُ مَراضيهِ( همان، ح ٣٣٢٩).

[٩٢٣]. امام على( ع): الشُّكرُ زِينَةٌ لِلنَّعماءِ( همان، ح ٧٥٨)؛ إمام على( ع): الشّكر زينة الغنى( نهج البلاغة، حكمت ٣٤٠؛ الإرشاد، ص ١٥٨).

[٩٢٤]. امام على( ع): الشُّكرُ زِينَةٌ الرَّخاءِ وحِصنُ النَّعماءِ( غرر الحكم، ح ١٣٥١).

[٩٢٥]. إمام باقر( ع): سُئِلَ النبىُّ( ص) عَن خِيارِ العِبادِ فَقال: الذين إذا أحسَنُوا استَبشَرُوا، وإذا أسَاؤُوا استَغفِرُوا، وإذا أُعطُوا شَكَروا، وإذا ابتُلُوا صَبَروا وإذا غَضِبوا غَفَرُوا( الكافى، ج ٢، ص ٢٤٠).

[٩٢٦]. وقيل لابى عبدالله( ع): مَن أكرَمُ الخَلقِ عَلَى اللهِ؟ قال: مَن إذا أُعطِىَ شَكَرَ، وإذا ابتُلِى صَبَرَ( بحار الأنوار، ج ٥٣، ص ١٨٤، ح ٧١).