الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٥٢٢ - الف- آرگايل و ادعاى فقدان نظريه

البته هر چند كه لذّت محور نيست، امّا در برنامه اسلام وجود دارد و يكى از عوامل شادكامى به شمار مى‌رود. همان طور كه پيش‌تر به طور مفصّل بحث شد، اين نكته را نبايد فراموش كرد كه لذّت، نه به عنوان يك عامل مستقل در كنار رضامندى، بلكه به عنوان جزئى از عامل نشاط در شادكامى تأثير دارد.

٢. نظريه‌ها و عوامل‌

در باره پايه نظرى شادكامى، به نظر مى‌رسد دو ديدگاه كاملًا متفاوت وجود دارد. برخى قائل به فقدان نظريه‌اند و برخى وجود نظريه، كه در ادامه به بررسى ديدگاه‌هاى گوناگون در اين باره مى‌پردازيم.

الف- آرگايل و ادعاى فقدان نظريه‌

آرگايل‌[١٩٢١]- كه از نخستين نويسندگان در اين زمينه است-، از فقدان نظريه، در باب شادكامى ياد مى‌كند و مى‌گويد:

پژوهش‌هاى مربوط به شادكامى از طريق تئورى يا نظريه، هدايت و سوق داده نشده، گر چه مباحثى در باره تبيين يافته‌هاى خاص وجود داشته است و احتمالًا برخى از آنها براى تبيين به بيش از يك نظريه، نياز دارند.[١٩٢٢]

وى به امور گوناگونى اشاره مى‌كند كه هر كدام مى‌توانند با يك نظريه، تبيين شوند. وى براى شروع، به چند مسئله اشاره مى‌كند كه شايد بتوانند توجيه كننده شادكامى باشند؛ امّا بيان مى‌دارد كه هر كدام قادر به تبيين بخش‌هايى از شادكامى هستند، نه تمام آن. يكى از آنها «تبيين‌هاى فيزيولوژيك» است كه بر اساس آن، خُلق و خوى مثبت، توسط انتقال دهنده‌هاى عصبى (نظير دوپامين و سروتونين) ايجاد مى‌شود. اين حالت توسط ورزش يا دارو يا مخدرها مى‌تواند به وجود آيد.

تبيين ديگر مربوط به «روابط اجتماعى» است. بر اساس مشاهدات تجربى، عشق، منبع عظيمى از مسرّت است و روابط اجتماعى و شادى را متأثّر مى‌سازد. به اعتقاد وى، بين شادكامى و معاشرت، رابطه نزديكى وجود دارد؛ امّا معلوم نيست اين رابطه چگونه است.

تبيين ديگر، مربوط به «تأمين نيازها» است. بر اساس اين ديدگاه، برخوردارى از امكانات زندگى، از منابع شادكامى به شمار مى‌روند، امّا تأثير اين عامل ناچيز است! چون رضايت از اين امور، بسته به عوامل شناختى نيز دارد.

[١٩٢١].Argyle ,M .

[١٩٢٢]. آرگايل، ١٣٨٢، ص ٣٤٣.