الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٠١ - موقعيت هايى براى مقايسه افزاينده

دوختن» قرار دارد و اين، با مشاهده تفاوت دارد. مى‌توان ديد، امّا مقايسه نكرد. اين موضوع را به خوبى مى‌توان در داستان قارون ديد. قارون از ثروت فراوانى برخوردار بود كه فقط كليد گنج‌هاى او را چند انسان نيرومند حمل مى‌كردند.[١٠٩١] او زندگى اشرافى و خيره‌كننده‌اى داشت. مشاهده زندگى او ديگران را به مقايسه وامى‌داشت و آرزوى زندگى قارونى را در آنان به جوش مى‌آورد. قرآن كريم در بيان اين ماجرا مى‌فرمايد:

(فَخَرَجَ عَلى‌ قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ‌[١٠٩٢]. [روزى قارون‌] با تمام زينت خود در برابر قومش ظاهر شد. آنها كه خواهان زندگى دنيا بودند، گفتند: اى كاش همانند آنچه به قارون داده شده، ما نيز داشتيم! به راستى كه او بهره فراوانى دارد) امّا در طرف ديگر، گروهى بودند كه هرچند قارون را ديدند، ولى به مقايسه، اقدام نكردند. قرآن كريم مى‌فرمايد:

(وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا يُلَقَّاها إِلَّا الصَّابِرُونَ.[١٠٩٣] و آنان كه داراى دانش بودند، گفتند: واى بر شما! ثواب الهى براى كسى كه ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد، بهتر است و جز صابران، كسى به آن نمى‌رسد).

مقايسه صعودى، پيامد طبيعى و تخلف‌ناپذير تفاوت اجتماعى نيست. ممكن است كه تفاوت عميقْ، وجود داشته باشد، امّا مقايسه صعودى، انجام نگيرد. اين گونه نبود كه فقط گروه اوّل، زندگى قارونى را مشاهده كرده باشد و گروه دوم، آن را نديده باشد. هردو گروه ديدند؛ امّا گروه اوّل، مقايسه كرد و گروه دوم، از مقايسه، دورى گزيد. پس «مشاهده»، منجر به مقايسه نمى‌شود. حلقه مفقودْ، ميان مشاهده و مقايسه، «چشم دوختن» است. هر دو گروه، در مشاهده يكسان اند؛ امّا اگر اين مشاهده، به چشم دوختن تبديل شود، مقايسه را در پى خواهد داشت. از اين رو، مسئله‌اى كه اهميت مى‌يابد، يافتن روش‌هايى است كه مانع اين اقدام شود. اين، خود بحث مستقلى است كه بايد در جاى خود بدان پرداخت.

موقعيت‌هايى براى مقايسه افزاينده‌

هر چند انسان مى‌تواند در هر شرايطى، زندگى‌هايى را كه در سطح پاين‌تر از خود هستند، بيابد، با اين حال، برخى موقعيت‌ها را مى‌توان نام برد كه به طور مشخص مى‌توانند مورد مقايسه قرار

[١٠٩١].\i( وَ آتَيْناهُ مِنَ الْكُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ)\E( سوره قصص، آيه ٧٦).

[١٠٩٢]. سوره قصص، آيه ٧٩.

[١٠٩٣]. سوره قصص، آيه ٨٠.