قضا و قدر، از يك منظر، به تكوينى و تشريعى، و از منظرى ديگر، به قطعى و غير قطعى تقسيم مى‌شود. از آن‌جا كه تقسيم‌بندى دوم با موضوع ما ارتباط مستقيم ندارد، بحث را با بررسى تقسيم‌بندى نخست پى‌مى‌گيريم:

يك. قضا و قدر تكوينى‌

قضا و قدر تكوينى، به بُعد آفرينشى زندگى و چگونگى تنظيم قوانين و حوادث آن مربوط مى‌گردد. برخى معتقدند كه اين قضا و قدر، خود به دو قسم تقسيم مى‌شود: قضا و قدر تكوينى در باره آفرينش موجودات، كه به معناى اندازه‌گيرى و پديد آوردن آنهاست، و قضا و قدر تكوينى در باره افعال انسان، كه قدر تكوينى آن به معناى اعطاى قدرت انتخاب و توان انجام دادن كارها از سوى خداوند به اندازه‌اى محدود و معين به انسان، و قضاى تكوينى آن، به معناى فرمان تكوينى خداوند به اجراى اين اندازه‌هاست.[١٦٢]

بنا بر اين، قوانين حاكم بر حيات آفرينش (انسان و ديگر موجودات) و حوادث آن نيز از موقعيت‌هاى ديگرى هستند كه زيرمجموعه قضا و قدر كلّى قرار مى‌گيرند. اكنون، موقعيت قضا و قدر، قدرى عينى‌تر و مشخّص‌تر شده است؛ امّا همچنان بايد اين مسير را ادامه داد.

قضا و قدر تكوينى در باره افعال انسان، به مسئله اختيار و اراده انسان و نقش آن در شادكامى مربوط مى‌شود كه در آينده به آن خواهيم پرداخت. امّا آنچه از قضا و قدر تكوينى در باره آفرينش، به بحث ما مربوط مى‌شود، حوادث و رخدادهايى هستند كه در روند زندگى هر فردى پيش مى‌آيند.

- امور خوشايند و ناخوشايند

حوادث زندگى، به دو قسم خوشايند و ناخوشايند تقسيم مى‌شوند. بر همين اساس، امام على (ع) زندگى را به دو بخش «يوم لك» و «يوم عليك» تقسيم مى‌كنند.[١٦٣] مفاهيم ديگرى نيز هستند كه با اين حقيقت ارتباط پيدا مى‌كنند. خوشايند زندگى (يوم لك)، همان چيزى است كه در ادبيات دين با عنوان «نعمت» و ناخوشايند زندگى (يوم عليك)، همان چيزى است كه با عناوينى همچون: «بلا»، «مصيبت»، «نقمت» و مانند آن، از آن ياد مى‌شود. بر اساس اين مطلب، نسبت ميان برخى‌

[١٦٢]. ر. ك: همان، ص ١٤٠.

[١٦٣]. امام على( ع): الدهرُ يومانِ: فيومٌ لَك و يومٌ علَيك، فإذا كانَ لك فلا تَبطَرْ، و إذا كانَ عَليك فلا تَحزَنْ، فَبِكلَيهِما سَتُختَبَرُ( تحف العقول، ص ٢٠٧). نيز، ر. ك: بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٢١٠، ح ١ و ج ٧٨، ص ١٣، ح ٧١؛ نهج البلاغة، حكمت ٣٩٦.