الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٩٧ - روش صحيح مقايسه نزولى

زندگى را آشكار مى‌سازد و در برابر ديد فرد قرار مى‌دهد. اين، كاركرد روانى مقايسه نزولى است. پيامبر (ص) در اين باره مى‌فرمايد:

انظُروا إلى مَن أسفَلَ مِنكم ولا تَنظُروا إلى مَن هُوَ فَوقَكم، فَهُوَ أجدَرُ أن لا تَزدروا نِعمَةَ اللَّهِ.[١٠٨٠]

به كسى كه پايين‌تر از شماست بنگريد و به آنچه بالاتر از شماست، نگاه نكنيد؛ كه اين كار، براى آن‌كه نعمت‌هاى خدا را ناچيز نشمريد، بهتر است.

كوچك‌شمارى نعمت، كاركرد روانى مقايسه صعودى بود؛ امّا مقايسه نزولى، از اين كار جلوگيرى مى‌كند و آنچه را كه هست، نشان مى‌دهد. انسان متعادل، با كمال شهامت مى‌پذيرد كه ممكن است ديگران چيزهايى داشته باشند كه او نداشته باشد؛ ولى در عين حال، او چيزهاى بسيارى دارد كه ديگران ندارند و انسان مى‌تواند به آنها دل خوش كند و اميدوارانه به زندگى ادامه دهد.

به همين جهت، يكى از توصيه‌هاى دين به پيروان خود، استفاده از مقايسه نزولى است. پيامبر (ص) وقتى مى‌خواهد كسى همانند ابوذر را تربيت كند، به او توصيه مى‌كند كه از مقايسه صعودى پرهيز كند و از مقايسه نزولى استفاده نمايد. او خود در اين باره مى‌فرمايد:

أوصانى رَسولُ اللَّهِ (ص) بِسَبعٍ: أن أنظُرَ إلى مَن هُوَ دونى، ولا أنظُرَ إلى مَن هُوَ فَوقى ....[١٠٨١]

پيامبر (ص) مرا به هفت چيز سفارش كرد: اين‌كه نگاه كنم به كسى كه پايين‌تر از من است و ننگرم به كسى كه بالاتر از من است ....

پس يكى از مهارت‌هاى لازم براى موفّقيت در زندگى، استفاده از مقايسه نزولى است. تفاوت زندگى‌ها يك اصل و يك واقعيت انكارناپذير است. اگر انسان، خود را با زندگى‌هاى بهتر مقايسه كند، دچار تلخ‌كامى مى‌شود، احساس ناكامى مى‌كند و از زندگى خود لذّت نمى‌برد. اگر چنين اتفاقى افتاد، يكى از بهترين مقابله‌ها استفاده از مقايسه نزولى است. اين روش، از آموزه اولياى دين است. پيامبر (ص) مى‌فرمايد:

إذا نَظَرَ أحَدُكم إلى مَن فُضِّلَ عَلَيهِ فِى المالِ وَالخَلقِ، فَلينظُر إلى ما هُوَ أسفَلُ مِنهُ.[١٠٨٢]

هرگاه يكى از شما به كسى نگاه كرد كه در مال و جمال از او برتر است، به آنچه پايين‌تر از اوست، نگاه كند.

[١٠٨٠]. صحيح مسلم، ج ٨، ص ٢١٣؛ روضة الواعظين، ج ٢، ص ٤٥٤.

[١٠٨١]. الخصال، ج ٢، ص ٣٤٥؛ المحاسن، ج ١، ص ١١.

[١٠٨٢]. صحيح البخارى، ج ٧، ص ١٨٧.