الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ١٤٢ - دو زيان كسالت

هيچ خيرى در كسالت نيست. وقتى كسى در انجام دادن درست ركوع و طهارت دچار كسالت شود، در او خيرى براى آخرتش نيست و هر گاه در امورى كه زندگى او را سامان مى‌دهد، دچار كسالت شود، در او خيرى براى دنيايش نيست.

در اين حديث، بر مسئله خير- كه يكى از اركان اساسى شادكامى است-، تأكيد شده و نقش كسالت در محروميت از خير، برشمرده شده است كه نشان مى‌دهد نشاط، موجب خير در زندگى مى‌شود و شادكامى را به وجود مى‌آورد.

به ويژه در امور دنيوى، تركيب كسالت روحى و ناتوانى عملى، موجب فقر مى‌شود و همين امر، يكى از پايه‌هاى سعادت دنيوى را از بين مى‌بَرَد. امام على (ع) در اين باره تصريح مى‌كند:

إنَّ الأشياءَ لَمّا ازدَوَجَت، ازدَوَجَ الكَسَلُ والعَجزُ فَنُتِجا بَينَهُما الفَقرَ.[٥٤٣]

آن گاه كه همه چيز جفت گشت، تنبلى و درماندگى با هم جفت شدند، و فقر، ثمره آن دو گرديد.

همچنين كسالت، مانع اداى حقوق (بويژه حقوق خداوند متعال) نيز مى‌گردد و سعادت اخروى را تهديد مى‌كند. پيامبر خدا (ص) در سفارش‌هاى خود به امام على (ع) مى‌فرمايد:

إِياك وَ خَصْلَتَينِ الضَّجَرَ وَ الْكسَلَ فَإِنَّك إِنْ ضَجِرْتَ لَمْ تَصْبِرْ عَلَى حَقٍّ وَ إِنْ كسِلْتَ لَمْ تُؤَدِّ حَقّا.[٥٤٤]

از دو خصلت بر كنار باش: تنگ‌خُلقى و تنبلى؛ زيرا اگر خُلقت تنگ شود، نمى‌توانى بر حقْ صبر كنى و اگر تنبل باشى، نمى‌توانى حقّى را ادا كنى.

نظام حقوق براى تنظيم روابط انسان با ديگران (خدا و مردم)، جهت دستيابى به شادكامى دنيا و آخرت است و كسالت، از عوامل مهمّى است كه مانع تحقّق اين امر مى‌شود.

كسالت، كليد هر شرّ و بدى‌[٥٤٥] و قفل هر خير و بركت است.[٥٤٦] لذا كسى كه به آن دچار شود، به‌

[٥٤٣]. همان، ج ٥، ص ٨٦، ح ٨؛ تحف العقول، ص ٢٢٠.

[٥٤٤]. كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٥٥، ح ٥٧٦٢؛ الأمالى، صدوق، ص ٥٤٣.

امام على( ع): مَن أطاعَ التَّوانِىَ ضَيَّعَ الحُقوقَ( نهج البلاغة، حكمت ٢٣٩؛ تنبيه الخواطر، ص ٥٩؛ غرر الحكم، ح ٨٤٧٨).

امام على( ع): إِياكمْ وَ الْكسَلَ فَإِنَّهُ مَنْ كسِلَ لَمْ يؤَدِّ حَقَّ الله عَزَّوَجَل.( الخصال، ص ٦٢٠، ح ١٠؛ تحف العقول، ص ١١٠).

امام صادق( ع): إِياك وَ الْكسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّ أَبِى بِذَلِك كانَ يوصِينِى- وَ بِذَلِك كانَ يوصِيهِ أَبُوهُ وَ كذَلِك فِى صَلَاة اللَّيلِ إِنَّك إِذَا كسِلْتَ لَمْ تُؤَدِّ إِلَى الله حَقَّهُ وَ إِنْ ضَجِرْتَ لَمْ تُؤَدِّ إِلَى أَحَدٍ حَقّاً( الاختصاص، ص ١٨٢، ح ٤؛ الزهد، حسين بن سعيد، ص ١٩، ح ٤٣).

[٥٤٥]. امام صادق( ع): إياكَ والكَسَلَ والضَّجَرَ، فَإنَّهُما مِفتاحُ كُلّ سُوءٍ( كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٣، ص ١٦٨، ح ٣٦٣٤؛ تحف العقول، ص ٢٩٥).

[٥٤٦]. امام على( ع): لِكُلّ نِعمَةٍ مِفتاحٌ ومِغلاقٌ، فَمِفتاحُها الصَّبرُ ومِغلاقُها الكَسَلُ( شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد، ج ٢٠، ص ٣٢٢، ح ٦٩٢).