بلا، نشانه خوارى نيست؛ بلكه مى‌تواند نشانه كرامت و عزّت باشد. اين پاسخ صحيح است. كسانى مى‌توانند اين گونه پاسخ دهند كه معادله ارزيابى آنان «خيرمدار» باشد. بر اساس آنچه در خيرباورى گذشت، بلا، به مصلحت انسان و در راستاى رشد و تكامل اوست. پس نمى‌تواند دليل خوار بودن نزد خداوند باشد. امام صادق (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

أتَرَى اللهَ أعطى مَن أعطى مِن كرامَتِهِ عَلَيهِ ومَنَعَ مَن مَنَعَ مِن هَوانٍ بِهِ عَلَيهِ؟! كلّا![١٣٥٦]

آيا مى‌پندارى خدا به هر كس چيزى داده، از سر تكريم او بوده و از هر كس بازداشته، از سر خوار كردن او بوده است؟! هرگز!

امام كاظم (ع) مى‌فرمايد: خداوند متعال، خود در اين باره چنين مى‌فرمايد:

إنّى لَم اغنِ الغَنِى لِكرامَتِهِ بِهِ عَلَى ولَم افقِرِ الفَقيرَ لِهَوانٍ بِهِ عَلَى.[١٣٥٧]

من، فرد غنى را به اين دليلْ دارا نكرده‌ام كه نزد من گرامى است و فقير را به اين دليلْ محروم نكرده‌ام كه نزد من، خوار است.

پس معناى محروميت‌ها و محنت‌ها، خوارى و بى‌مقدارى نزد خداوند نيست. در اين دنيا، بيشترين سختى‌ها را شريف‌ترين انسان‌ها چشيده‌اند. پيامبر خدا (ص) بيشترين آزار و اذيت‌ها را ديده است.[١٣٥٨] امير مؤمنان على (ع) كه پس از پيامبر خدا (ص) برترين مخلوق خدا است، اوّل مظلوم عالم نيز هست.[١٣٥٩] همسر او- از برترين زنان آفرينش است-، آن قدر اذيت شد كه پس از رحلت پدر، بيش از ٧٥ يا ٩٥ روز نتوانست زندگى كند. فرزندشان امام حسن (ع) آن همه ستم از مردم ديد وحتّى درون خانه‌اش نيز امنيت نداشت و به دست همسرش مسموم شد و جنازه‌اش تير باران گرديد و نگذاشتند در كنار جدّش به خاك سپرده شود؛ امّا هم‌ايشان به برادرش فرمود: «هيچ روزى مثل روز تو نيست، اى ابا عبد الله!»؟.

امام حسين (ع) در روز عاشورا آن همه مصيبت ديد؛ على اكبرش را پاره‌پاره كردند، حنجره طفل شيرخوارش را با تير سه شعبه، هدف قرار دادند، برادر باوفايش ابو الفضل (ع) را در مقابل ديدگانش، به شهادت رساندند، برادرزادگان و اصحاب باوفايش را به شهادت رساندند، خود ايشان را به شهادت رساندند و سر از بدنش جدا كردند و بدنش را كه روزگارى روى دوش پيامبر (ص) جاى داشت، زير سم ستوران، لگدمال كردند و خانواده‌اش را به اسيرى بردند. كاروان اسرا نيز

[١٣٥٦]. تفسير العياشى، ج ٢، ص ١٣؛ بحار الأنوار، ج ٧٥، ص ٣٠٥؛ وسائل الشيعة، ج ١١، ص ٥٠٠.

[١٣٥٧]. الكافى، ج ٢، ص ٢٦٥، ح ٢٠؛ التمحيص، ص ٤٧؛ مشكاة الأنوار، ص ٢٨٨.

[١٣٥٨]. پيامبر خدا( ص): ما اوذِى نبِى مِثلَ ما اوذيتُ( بحار الأنوار، ج ٣٩، ص ٥٦).

[١٣٥٩]. امام على( ع): صَبَرتُ وفِى العَينِ قَذى وفِى الحَلقِ شَجى( معانى الأخبار، ص ٣٦١).