الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٥٤ - جمع بندى

ما خَيرُ خَيرٍ لا ينالُ إلّا بِشَرٍّ، ويسرٍ لا ينالُ إلّا بِعُسرٍ[١٣٠٦]

خيرى كه جز با شر به دست نيايد، خير نيست و آسانى‌اى كه جز با سختى فراهم نيايد، آسان نيست.

بنا بر اين، هماره نمى‌توان خوشايند را نعمت دانست؛ گاه خوشايندهاى زندگى، سرنوشتى بد دارند.[١٣٠٧] از اين رو، بايد با شناخت اين واقعيت و توجّه جدّى به آن، از خوب دانستن هر خوشايندى كه سرنوشت بد دارد، و از بد دانستن هر ناخوشايندى كه سرنوشت خوب دارد، پرهيز نمود. بر همين اساس، امام على (ع) تصريح مى‌فرمايد كه آنچه را به سبب آن به شر مى‌رسى، خير مشمار[١٣٠٨] و آنچه را به سبب آن به نيكى مى‌رسى، بد مشمار.[١٣٠٩] بنا بر اين، اگر مصيبت‌هاى زندگى، به سود و منفعت انسان اند، نبايد آنها را نشانه محروميت دانست. در آينده به بيان اين موارد خواهيم پرداخت.[١٣١٠]

جمع‌بندى‌

از آنچه گذشت، روشن شد كه محروميت در متون دينى، با واژه‌هاى مختلف آمده است. برخى از اين متون با واژه «حرمان» مطرح شده‌اند. بر اساس اين روايات، محروميت يعنى: استفاده نكردن از «خَير مال» (نه خودِ مال)، كسب نكردن «بهره‌هاى آخرت» و «بهره‌هاى ماه مبارك رمضان و مغفرت در اين ماه و شب‌هاى قدر»، «فقدان عقل»، «وصيت نكردن»، «فقدان رفق و مدارا در روابط اجتماعى» و «از دست دادن پاداش صبر».

برخى ديگر از مصاديق، در واژه «غبن» بيان شده‌اند. در اين متون، از امورى مانند: «صرف عمر در غير طاعت خدا»، «سرگرم شدن به دنيا و غفلت از آخرت»، «فروختن بهشت به گناه»، «بازماندن از امور عبادى مانند نماز شب» و «از دست دادن دين» به عنوان مصاديق غبن، ياد شده است. بنا بر اين، مغبون واقعى كسى است كه دين خود را به دنيا بفروشد و از خداوند متعال و آخرت خود، غافل شود، نه كسى كه دنيا را از دست داده باشد. علّت آن نيز اين است كه هستى انسان با خدا و دين او پيوند خورده است. لذا ترك خدا و دين، به معناى از دست دادنِ «خود» است.

[١٣٠٦]. نهج البلاغة، نامه ٣١؛ تحف العقول، ص ٧٧؛ كشف المحجّة، ص ٢٣٠؛ غرر الحكم، ح ١٠٣٧١؛ بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٢٢٦، ح ٢ وج ١٠٣، ص ٣٩، ح ٨٨؛ دستور معالم الحكم، ص ٢٤.

[١٣٠٧]. امام على( ع): ما خَيرٌ بَعدَهُ النّارُ بِخَيرٍ؛ آن نيكى‌اى كه بعد از آن، آتش دوزخ است، نيك نيست( غرر الحكم، ح ٩٤٩٦؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٤٨١، ح ٨٨٤٣.(

[١٣٠٨]. امام على( ع): لا تَعُدَّنَّ خَيرا ما أدرَكتَ بِهِ شَرّا( غرر الحكم، ح ١٠١٨٦؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٢٠، ح ٩٤٥٨).

[١٣٠٩]. امام على( ع): لا تَعُدَّنَّ شَرّا ما أدرَكتَ بِهِ خَيرا( غرر الحكم، ح ١٠١٨٥؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٢٠، ح ٩٤٥٧).

[١٣١٠]. ر. ك: معناشناسى بلاى اهل ايمان، ص ٤٠٤.