انسان، موجودى است كه از دو بُعد مادى و معنوى تشكيل شده و هر كدام، اقتضائات خود را دارند. به همين جهت، حيات وى نيز ويژگى خاص خود را دارد و از سه لايه دنيوى، اخروى و حيات طيبه تشكيل شده كه آخرين آن، متعالى‌ترين مرحله حيات است. از سوى ديگر، موجودى است ارزشمند كه با هدفى متعالى خلق شده است. اين هدف، رسيدن به همان عالى‌ترين مرحله حيات انسانى است.

اين موجود، به طور مطلق نه مجبور است و نه آزاد؛ بلكه در دايره تقدير خداوند متعال آزاد است. لذا با توجّه به آنچه در مبانى خداشناختى گذشت، او در انتخاب سعادت يا شقاوتِ تقدير شده، آزاد بوده و اختيار دارد. از اين رو، همه چيز به انتخاب و تلاش او بستگى دارد و وى مسئول شادكامى يا ناشادكامى خود است.

انسان، داراى نظام رضامندى خاصّى است كه بر اساس آن، هر چه را كه خير ارزيابى كند، نسبت به آن رضايت پيدا مى‌كند و هر چه را شر بيابد، نسبت به آن نارضايتى پيدا خواهد كرد. البته اين كار، خود مبتنى بر نظام شناختى و ارزيابى خاصّى است كه بر اساس آن، پديده‌ها را مورد شناسايى قرار مى‌دهد و سپس در باره آنها داورى مى‌كند. اين شناخت و داورى، مبناى احساس و رفتار او مى‌گردد.

نظام نشاط انسان نيز با توجّه به ماهيت او و هدفش تنظيم مى‌شود. نشاط، حاصل لذّت بُعد مادى و معنوى انسان است كه البته بايد فراگير، متوازن و بدون پيامد منفى باشد تا لذّت‌هاى حال، شادكامى پايدار را از بين نبرد.

ب- مهم‌ترين مبانى جهان‌شناختى‌

از مسائل مهم در شادكامى، محيطى است كه شادكامى بايد در آن تحقّق يابد. انسان كه موجودى است آفريده خدا و بناست به شادكامى پايدار و اصيل دست يابد، در جهانى زندگى مى‌كند كه آن هم آفريده خداست و همه اين دو توسط خداوند، تقدير و تدبير مى‌شود. از اين رو، بايد قوانين محيطِ تحقّق شادكامى را نيز شناخت تا بدانيم در اين محيط چگونه بايد عمل كرد تا شادكامى به دست آيد. در ادامه، مهم‌ترين مبانى جهان‌شناختى مربوط به شادكامى را بيان خواهيم كرد.

يك. فرصت تكامل‌

در روايات اسلامى، از دنيا به عنوان فرصتى مناسب براى تكامل ياد شده است. پيامبر خدا (ص) دنيا را براى كسى كه از آن براى آخرتش توشه برگيرد تا پروردگارش را خشنود گردانَد، بهترين سرا