الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٣٥ - تأمين حيات انسانى

تأثير عوامل و اسباب نامناسب ديگرى است كه موجودى را از مسير خيرات و منافعش منحرف مى‌سازد و به سوى ضرر و شرّش سوق مى‌دهد. اين معنا همان معنايى است كه در قرآن كريم روى آن پافشارى مى‌نمايد و بيان مى‌دارد كه راه سعادت و علم و عملى كه به آن مى‌انجامد، بر هيچ انسانى پوشيده و مخفى نيست، و هر انسانى به فطرت خود مى‌فهمد كه چه معارفى را بايد معتقد باشد و چه كارهايى را بايد انجام دهد.[١٥٤٠]

پس اين امور و علم و عملى كه فطرت انسانى انسان را به سوى آن دعوت مى‌كند، لوازم زندگى سعيد انسانى و آن زندگى‌اى است كه جا دارد نامش را زندگى گذاشت و چنين زندگى‌اى به چنين علم و عملى نيازمند است، هم چنان كه چنين علم و عملى، مستلزم چنان زندگى‌اى است، و زندگى را از اين كه دچار منافيات شود و در نتيجه، اثرش خنثا گردد، حفظ مى‌نمايد و دوباره به مسير اوّلش باز مى‌گردانَد.

از اين جا نتيجه مى‌گيريم كه اگر انسان، از راه راستى- كه فطرتش او را به آن دعوت مى‌كند و هدايت الهى به سوى آن سوقش مى‌دهد- منحرف شود، قطعا لوازم سعادت زندگى را از دست داده است؛ يعنى در علم نافع و عمل صالح، كوتاهى كرده و با گراييدن به سوى جهل و فساد، اراده آزاد و عمل نافع خود را به مردگان ملحق كرده، و ديگر به آن زندگى، زنده نمى‌شود مگر اين كه علم و عمل حق را دوباره كسب كند، و اين، آن معنايى است كه آيه مورد بحث به آن اشاره مى‌كند و مى‌فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! استجابت كنيد دعوت خدا و فرستاده‌اش را وقتى شما را دعوت مى‌كنند به چيزى كه شما را زنده مى‌كند».

مرحوم علّامه طباطبايى، در تبيين معناى حيات از منظر قرآن كريم، سه معنا يا مرتبه براى آن بيان مى‌كند كه عبارت اند از: حيات دنيوى، حيات اخروى و حيات طيبه. بر همين اساس، ايشان معتقد است كه حيات در آيه شريف، نه به معناى نخست؛ بلكه به معناى دوم و سوم است. لذا تأكيد مى‌كند كه براى آدمى يك زندگى حقيقى هست كه اشرف و كامل‌تر از حيات و زندگى پست دنيايى اوست، و وقتى به آن زندگى مى‌رسد كه استعدادش كامل شده باشد، و اين تماميت استعداد، به وسيله آراستگى به دين و دخول در زمره اولياى صالحين دست مى‌دهد، هم چنان كه رسيدن به زندگى دنيايى، وقتى دست مى‌دهد كه نطفه‌اش رشد و نمو كند تا استعدادش براى درك آن، كامل شود؛ يعنى به صورت جنين در آيد. آيه مورد بحث كه مى‌فرمايد: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا

[١٥٤٠]. خداوند در قرآن مجيد مى‌فرمايد:\i( فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ)\E( سوره روم، آيه ٣٠)؛\i( الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى‌)\E( سوره اعلى، آيه ٥)؛\i( فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى‌ سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى‌ وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى)\E( سوره اعلى، آيه ١١)؛\i( وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها)\E( سوره شمس، آيه ٧- ١٠).