خوانى بگسترد و بنده‌اى كه با دستش لقمه‌اى از آن بردارد و انگشتانش آن را در ميان گيرد چنانچه بنده ديگر بيايد و بخواهد آن لقمه را از چنگ او بيرون آورد ديگران او را مانع مى‌شوند و بر آن قدرت نخواهد يافت. اين نه از آن جهت است كه چون لقمه را به دست گرفته ملك او شده، زيرا دست و صاحب دست ملك ديگرى هستند بلكه از آن جهت است كه چون يك لقمه معيّن كافى براى نياز همه بندگان نيست عدالت اقتضا مى‌كند به هنگامى كه نوعى ترجيح و اختصاص حاصل مى‌شود تخصيص برقرار گردد، و گرفتن اختصاصى است كه منحصر به گيرنده است. از اين رو كسى كه فاقد اين اختصاص باشد ايجاد مزاحمت براى او ممنوع است.

آرى، اوامر الهى را در ميان بندگانش بايد به همين گونه درك كنيم، و به همين سبب مى‌گوييم: كسى كه از اموال دنيا بيشتر از نياز خود برگيرد و آن را نگهدارد و گنج و ذخيره سازد در حالى كه ميان بندگان خدا كسانى باشند كه به آن مال نياز داشته باشند او ستمكار است و از آنانى است كه زر و سيم را گنج و اندوخته كرده‌اند و آن را در راه خدا انفاق نمى‌كنند، و راه خدا عبارت از طاعت او، و توشه خلق براى طاعت، اموال دنياست، زيرا با آن ضروريّات آنان رفع و نيازهايشان برطرف مى‌شود.

بلى اين امر در حدّ فتاوى فقيهان نيست، زيرا مقدار احتياجات افراد پوشيده است و نفوس در احساس فقر نسبت به آينده با يكديگر تفاوت دارند و پايان عمرها نيز نامعلوم است. بنابر اين مكلّف كردن عوام به اين امور مانند مكلّف كردن كودكان است به اين كه داراى وقار و آرامش و سكوت از هر سخن غير مهمّ باشند و آنها به حكم نقصان خود توانايى آن را ندارند از اين رو به كودكان در بازيها و سرگرميهايى كه دارند اعتراض نمى‌كنيم و عدم اعتراض ما دليل بر آن نيست كه لهو و لعب حقّ است. همچنين مباح شمردن ما براى عوام كه اموال را نگهدارند و در انفاق به زكات بسنده كنند به سبب رعايت اين ضرورت كه سرشت آنها بر بخل آفريده شده دليل آن نيست كه عمل آنها غايت و نهايت حق است. خداوند بدين مطلب اشاره كرده و فرموده است: إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا،«٦٥» بلكه حقّ ناب و عدل خالص آن است كه هيچ كس از بندگان خدا از مال خدا جز به اندازه توشه سواره‌اى برنگيرد، و همه بندگان خدا بر مركب ابدان سوار و به سوى ملك ديّان رهسپارند، چنانچه كسى بيش از اين مقدار برگيرد و آن‌

«٦٥» محمّد (ص ) / ٣٧: هرگاه اموال شما را مطالبه كند و حتّى اصرار ورزد بخل مى ورزيد.