راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢١١ - تميز ميان آنچه محبوب و مكروه خداست
همچنين اگر كسى شاخه درختى را بدون حاجت قطعى و غرض صحيح بشكند نعمت خدا را در آفرينش درختان و خلق دستها ناسپاسى كرده است، چه دست بيهوده آفريده نشده بلكه براى طاعات و اعمالى كه انسان را در اين امور كمك مىكند خلق شده است. امّا درخت را خداوند آفريده و در آن رگها قرار داده و آب به آن رسانيده، و نيروى جذب غذا و نموّ به آن داده تا به منتهاى رشد خود برسد و بندگان او از آن بهرهمند شوند. بنابر اين شكستن آن پيش از رسيدن به كمال خود به صورتى كه بندگان خدا سودى از آن نبرند خلاف حكمت و مصلحت و عدول از طريق عدل است. ليكن اگر او در شكستن درخت هدف صحيحى داشته باشد اشكالى ندارد، چه درخت و حيوان قربانى مقاصد آدمى است و هر دو فانى و دستخوش نابودى مىباشند. از اين رو براى مدّتى فنا كردن جنس پستتر براى بقاى شريفتر از ضايع كردن هر دو جنس به عدالت نزديكتر است و خداوند به همين مطلب اشاره كرده و فرموده است: وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما في السَّماواتِ وَ ما في الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ.«٦٤» بلى اگر درخت ملك ديگرى باشد و آن را بشكند علاوه بر آنچه گفته شد نيز ستمكار است، هر چند بدان محتاج باشد، زيرا يك درخت معيّن نمىتواند همه نيازهاى بندگان خدا را برآورد بلكه نياز يك كس را برطرف مىكند، و اگر آن به يك تن بدون داشتن هيچ رجحان و اولويّتى اختصاص يابد ظلم مىباشد و آن كه داراى رجحان و اختصاص است همان كسى است كه تخم آن را به دست آورده و در زمين پاشيده و به آن آب رسانيده و از آن مواظبت كرده است. بدين سبب او نسبت به ديگران اولويّت و رجحان دارد. اگر درخت بدون سعى و كوشش كسى كه از نظر محلّ و كشت به او اختصاص داشته باشد در زمين موات برويد ناچار بايد رجحان و اختصاص ديگرى را طلب كرد و آن سبقت در گرفتن آن است، زيرا سبق گيرنده داراى ويژگى سبقت است و به حكم عدالت او بدان سزاوارتر مىباشد.
فقيهان از اين ترجيح به ملك تعبير كردهاند و اين مجاز محض است، زيرا مالكيّت اختصاص به ملك الملوكى دارد كه آسمانها و زمين از آن اوست، و بندهاى كه مالك جان خويش نيست و به ديگرى تعلّق دارد چگونه مىتواند مالك چيزى باشد.
آرى، مردم بندگان خدايند و زمين سفره گسترده اوست. خدا به آنها اجازه داده كه به اندازه نياز خود از آن استفاده كنند. مانند پادشاهى كه براى بندگان و خدمتكارانش
«٦٤» جاثيه / ١٣: او آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است همه را از سوى خودش مسخر شما ساخته است .