از آن محبوبتر باشد قابل تصوّر است و گرنه ترك محبوب بدون گرايش به چيزى محبوبتر محال است. كسى كه از هر چه غير خداست حتّى از فردوس برين روى گرداند و تنها خدا را دوست بدارد او زاهد مطلق است و آن كه به همه لذّات و بهره‌هاى دنيوى بى‌رغبت باشد ليكن نسبت به نظاير آنها در آخرت زهد نورزد و طمع حور و قصور و ميوه‌ها و نهرها را داشته باشد او نيز زاهد است ولى مرتبه‌اى پايين‌تر از اوّلى دارد. كسى كه تنها نسبت به بعضى از لذّات دنيا نه همه آنها زهد ورزد مانند اين كه مال را ترك كند و مقام را نگه دارد، يا توسعه در خوراك را ترك كند و تجمّل و آرايش را پايبند باشد چنين كسى مطلقا شايستگى نام زاهد را ندارد، و مرتبه او در ميان زاهدان مانند مرتبه كسى است كه در ميان توبه كنندگان از پاره‌اى از گناهان توبه كرده باشد امّا زهد او درست است، چنان كه توبه از برخى گناهان درست مى‌باشد. توبه عبارت از ترك منهيّات است و زهد ترك مباحاتى است كه نفس از آنها لذّت مى‌برد، و بعيد نيست كه كسى تنها بر ترك برخى از مباحات قدرت يابد و بر ترك بعضى ديگر توانايى نيابد، چنان كه بعيد نيست در منهيّات نيز وضع چنين باشد. و كسى كه بر ترك مناهى بسنده كند به او زاهد گفته نمى‌شود هر چند در برابر آنچه از آن نهى شده زهد ورزيده و از آن روى گردانيده باشد، زيرا اين واژه به ترك مباحات اختصاص يافته است.

بنابراين زهد عبارت از بى‌رغبتى به دنيا و عدول از آن به آخرت يا از غير از خدا به خداست و اين درجه‌اى برتر است. همان گونه كه شرط است آنچه به آن روى آورده در نظرش بهتر از چيزى باشد كه از آن روى گردانيده همچنين بايد بر آنچه از آن روى گردانيده قدرت داشته باشد، چه ترك چيزى كه بر آن قدرت ندارد محال است و با ترك مقدور رغبت به آن زايل مى‌شود.

امّا علم كه اين حال ثمره آن است عبارت از دانستن اين است كه آنچه را ترك كرده نسبت به چيزى كه به دست آورده حقير و ناچيز است، مانند آن كه بازرگان مى‌داند آنچه را به عوض كالاى خود گرفته بهتر از كالاى اوست و به همين سبب بدان رغبت دارد و مادام كه اين علم تحقّق نيابد دل از كالاى فروخته شده خود بر نمى‌دارد به همين گونه است كسى كه مى‌داند، آنچه در نزد خداست باقى و پايدار است و آخرت بهتر و پايدارتر است، به اين معنا كه لذّات آن ذاتا بهترند، چنان كه فى المثل گوهر بهتر و ماندگارتر از برف است و بر مالك برف گران نمى‌آيد كه آن را در برابر گوهر و مرواريد بفروشد. دنيا