راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٦٩ - معناى بدى عاقبت

از مرگ و كراهت آن مقدّر كرده به سبب آن كه از خداست آن را مكروه و ناخوش مى‌دارد و در نتيجه بيم آن است كه به جاى محبّت خدا بغض و دشمنى او در درونش برانگيخته شود. چنان كه اگر كسى نسبت به فرزندش محبّت كمى داشته باشد چنانچه اين فرزند اموال او را كه در نظرش از فرزند محبوبتر است بگيرد و بسوزاند اين محبّت كم به بغض و دشمنى تبديل مى‌شود.

بنابراين كسى كه حالش چنين باشد هر گاه در همين لحظه كه اين خطورات به دلش مى‌رسد جان از تنش بيرون رود دچار سوء عاقبت گرديده و براى هميشه هلاك و نابود شده است. آنچه منجر به اين بدى عاقبت شده غلبه محبّت دنيا و اعتماد بدان و خوشحالى به اسباب آن است. همچنين ضعف ايمان است كه موجب ضعف محبّت بنده به خداست.

پس هر كس در دل خود محبّت خدا را بيش از محبّت به دنيا بيابد، هر چند دنيا را نيز دوست بدارد از اين خطر دورتر مى‌باشد، چه دوستى دنيا منشأ همه گناهان و دردى سخت و طاقت فرسا و دامنگير همه طبقات مردم است. و اين به سبب كمى معرفت آنها نسبت به خداوند است، چه كسى خدا را دوست مى‌دارد كه او را بشناسد. از اين رو فرموده است: قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ وَ إِخْوانُكُمْ وَ أَزْواجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسادَها وَ مَساكِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَيْكُمْ من الله وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ في سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ الله بِأَمْرِهِ.«١٠٠»

بنابراين كسى كه جان از تنش بيرون رود در حالى كه انكار بر خدا در دلش خطور كرده و فعل خدا را كه ميان او و زن و فرزند و اموال و ديگر محبوبهايش جدايى انداخته دشمن مى‌دارد، مرگ او ورود بر دشمن و بريدن از محبوب است. او مانند بنده‌اى منفور و گريزان كه بزور نزد مولايش حاضر شود بر خدا وارد مى‌گردد و رسوايى و عقوبتى كه شايسته چنين بنده‌اى است پوشيده نيست. امّا كسى كه بر دوستى خدا مى‌ميرد، مانند بنده‌اى نيكوكار كه مشتاق ديدار مولايش بوده و كارهاى سخت و رنجهاى سفر را به اميد لقاى او تحمّل كرده است بر خداوند وارد مى‌شود و روشن است كه به مجرّد ورود از چه‌