راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٠٣ - اقسام بندگان در دوام توبه

شهوت بر آن عمل قادر شود و از ترس خداوند شهوت خود را بشكند و بر آن صبر كند.

امّا اين شرط بعيد است هر چند در صورت فرض، بزرگى اثر آن را نمى‌توان انكار كرد.

ليكن مريد ضعيف نبايد اين راه را در پيش گيرد و شهوت خود را برانگيزد و اسباب آن را فراهم كند به حدّى كه قدرت بر آن يابد سپس انتظار داشته باشد كه جلو شهوت را بگيرد و خود را از عمل باز دارد، زيرا از آن ايمن نيست كه زمام شهوت از دستش بيرون رود و گناه را به جا آورد و توبه‌اش را بشكند، بلكه تكليف او از آغاز فرار از اسبابى است كه ارتكاب گناه را براى او ميسّر گرداند و راه آن را بر روى خويش ببندد و در همين حال تا آن جا كه مى‌تواند شهوت خود را بشكند تا توبه او از همان آغاز سالم بماند.

طبقه دوم‌

- توبه كننده‌اى‌ست كه در همه طاعات مهمّ و گناهان بزرگ راه استقامت پيموده جز اين كه از پاره‌اى گناهان كه براى او بدون عمد و قصد پيش مى‌آيد مصون نيست و در خلال احوالى كه بر او مى‌گذرد بى آن كه تصميم بر ارتكاب گناه داشته باشد به آنها دچار مى‌شود. ليكن هر زمان اقدام به گناه مى‌كند نفس خود را مورد سرزنش قرار مى‌دهد و دچار پشيمانى و اندوه مى‌شود و عزم خود را بر احتراز از اسبابى كه او را در معرض گناه قرار دهد تجديد مى‌كند. اين نفس در خور آن است كه نفس لوّامه گفته شود، زيرا صاحب آن خود را بر اين كه بدون عزم و قصد خويشتن را هدف حالات نكوهيده مى‌سازد ملامت مى‌كند. و اين نيز مرتبه‌اى عالى است هر چند از مرتبه نخست نازلتر است و اين غالبترين احوال توبه كنندگان است، زيرا بدى در طبيعت آدمى سرشته شده و كمى از مردمند كه از آن تهى هستند، نهايت تلاش آدمى براى آن است كه خوبى او بر اين بدى غلبه كند تا در ترازوى اعمال كفّه خيرات او سنگين شود و بر بديهاى او بچربد. امّا اين كه كفّه بديها بكلّى خالى باشد بسيار بعيد است. اين دسته را خداوند و عده‌اى نيكو داده و فرموده است: الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ«١٧»، پس هر گناهى كه صغيره باشد و از روى عمد و ميل انجام نشود سزاوار است لمم كه مورد عفو الهى است دانسته شود. حق تعالى فرموده است: وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا الله فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ من يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا الله«١٨» خداوند