راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٠٢ - اقسام بندگان در دوام توبه

غافل شوى چه در اين مسائل عارفان مى‌لغزند چه رسد به غافلان.

اقسام بندگان در دوام توبه‌

بدان توبه كنندگان چهار طبقه‌اند:

طبقه اوّل- گنهكارى است كه بر توبه خود تا پايان عمر استقامت مى‌ورزد

آنچه را در آن كوتاهى كرده جبران مى‌كند و هرگز نمى‌انديشد كه به گناهان پيشين خويش بازگردد و بجز لغزشهايى كه بر حسب عادت هيچ بشرى جز صاحبان مقام پيامبرى از آنها مصون نيست گناهى از او سر نمى‌زند. مراد از استقامت بر توبه همين است. چنين كسى بر انجام دادن اعمال نيك سبقت مى‌جويد، و سيّئات خود را به حسنات مبدّل مى‌كند. اين را توبه نصوح مى‌گويند و اين نفس را كه آرامش يافته نفس مطمئنّه مى‌خوانند نفسى كه خشنود و پسنديده به سوى خدا باز مى‌گردد، آنان كسانى هستند كه پيامبر خدا (ص) بدانها اشاره كرده فرموده است: «گوشه گيرانى كه دلباخته ذكر خدايند بر ديگران پيشى جسته‌اند، و ذكر پروردگار بار گناهان را از دوش آنان برداشته و سبكبار وارد عرصه قيامت مى‌شوند.»«١٦» در اين حديث اشاره شده است به اين كه آنان نيز گناهانى داشته‌اند كه ذكر خدا آن را از آنان زدوده است.

اين طبقه از حيث گرايش به شهوات مراتبى دارند. دسته‌اى تمايلات نفسانى آنها بر اثر سلطه معرفت آرام شده و مجاهده با شهوات براى آنها آسان گرديده و مبارزه با آنها مانع سلوك آنان در راه حقّ نيست. گروهى ديگر از كشمكش با نفس فارغ نشده ليكن بر مجاهده و باز گردانيدن نفس از سركشيهايش قادرند. درجات درگيرى اين دسته با نفس از حيث كثرت و قلّت و اختلاف مدّت و نوع متفاوت است. همچنين از نظر طول عمر با هم اختلاف دارند، چه بعضى را بمحض توبه مى‌ربايند، و اينان به سبب آن كه به سلامت رخت بر بسته و پيش از آن كه سستى در كار آنها پديد آيد به ديار آخرت شتافته‌اند مورد غبطه و رشك مى‌باشند. و به برخى مهلت داده مى‌شود و مجاهده و شكيبايى و استقامت آنها طولانى مى‌گردد و حسنات اعمال آنان زياد مى‌شود. حال اينان عاليتر و افضل است، زيرا هر بدى را نيكى محو مى‌كند تا آن جا كه يكى از عالمان گفته است: گناهى را كه گنهكار ده بار مرتكب شده زمانى زدوده مى‌شود كه ده بار در حال‌