دارند. «١»
و در اينجا اين جمله را بايد بيفزائيم، كه همه مسلمانان همواره در نمازهاى خود، به هنگام تشهد پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله را مخاطب ساخته و با جمله «السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِىُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ» بر او سلام مى‌فرستند، و مى‌دانيم تخاطب حقيقى- نه مجازى- حتماً با كسى است كه مى‌شنود و درك مى‌كند، بنابراين سلام بر پيامبر صلى الله عليه و آله به صورت خطاب از راه دور و نزديك، دليل بر آنست كه روح مقدسش همه اين سلام‌ها را مى‌شنود، و دليلى ندارد كه ما اين خطاب‌ها را حمل بر مجاز كنيم.
***
در آخرين آيه مورد بحث، به يكى ديگر از «دلائل توحيد» كه دليل فقر و غنا است اشاره مى‌كند، و بحث‌هائى را كه در سرتاسر اين سوره، پيرامون توحيد آمده تكميل مى‌نمايد، مى‌گويد: «خداوند همان كسى است كه شما را در حالى كه ضعيف و ناتوان بوديد، آفريد، سپس بعد از اين ضعف و ناتوانى، قوت و قدرت بخشيد، و دوران جوانى و شكوفائى نيروها آمد، و بعد از آن بار ديگر ضعف و پيرى را جانشين قوت كرد» «اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً وَ شَيْبَةً».
آرى، «او است كه هر چه را بخواهد، مى‌آفريند و او است عالم و قادر» «يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ هُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ».
در آغاز، آن چنان ضعيف و ناتوان بوديد كه حتى قدرت نداشتيد مگسى را از خود دور كنيد، يا آب دهان خويش را نگه داريد، اين از نظر جسمانى، و از نظر فكرى به مصداق: لاتَعْلَمُونَ شَيْئاً: «هيچ چيز نمى‌دانستيد» حتى پدر و مادر