شأن نزول:
جمعى از مفسرين، شأن نزولى براى نخستين آيه فوق از «ابن عباس» نقل كرده‌اند كه مضمونش چنين است:
هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به قصد هجرت، از «مكّه» به سوى «مدينه» مى‌آمد، به سرزمين «جحفه»- كه فاصله چندان زيادى از «مكّه» ندارد- كه رسيد، به ياد موطنش «مكّه» افتاد، شهرى كه حرم امن خدا است، و «خانه كعبه» كه قلب و جان پيامبر صلى الله عليه و آله با آن پيوند ناگسستنى داشت در آنجا است، آثار اين شوق كه با تأثر و اندوه آميخته بود، در چهره مباركش نمايان گشت، در اينجا پيكِ وحىِ خدا «جبرئيل» نازل شد و پرسيد: آيا به راستى به شهر و زادگاهت اشتياق دارى؟
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: آرى.
جبرئيل عرض كرد: خداوند اين پيام را براى تو فرستاده: إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى‌ مَعادٍ: «آن كس كه اين قرآن را بر تو فرض كرده است، تو را به سرزمين اصليت بازمى‌گرداند». «١»
و مى‌دانيم اين وعده بزرگ، سرانجام تحقق يافت و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله پيروزمندانه با ارتشى نيرومند و قدرت و عظمت فراوان به «مكّه» بازگشت، و حرم امن خدا، بدون جنگ و خونريزى به تسليم او در آمد.
بنابراين، آيه فوق، يكى از پيشگوئى‌هاىِ اعجازآميز قرآن است، كه چنين خبرى را به طور قطع و بدون هيچ قيد و شرط، بيان كرده و بعد از مدت كوتاهى تحقق يافت.
***