اين آيه، ممكن است توضيحى براى احاطه عذاب جهنم در قيامت نسبت به كفار باشد، و ممكن است بيانى مستقل براى عذاب دردناك آنان محسوب گردد، كه امروز بر اثر اعمالشان آنها را احاطه كرده، و فردا ظاهر و آشكار مى‌شود.
به هر حال، اين كه: مى‌فرمايد: «اين عذاب از بالاى سر و پائين پاها است» و بقيه جهات و جوانب را ذكر نمى‌كند، در حقيقت به خاطر وضوح مطلب و روشنى بحث است، به علاوه هنگامى كه شعله‌هاى آتش از پائين پا زبانه كشد و از بالا بر سر آنها فرو ريخته شود، تمام بدن آنها را احاطه خواهد كرد، و تمام جوانب و اطراف را نيز مى‌پوشاند.
اصولًا، اين تعبير هم در زبان فارسى و هم در زبان عربى معمول است كه، مى‌گويند: فلان كس از فرق تا قدم- مثلًا- در لجنزار بى‌عفتى فرو رفت، يعنى تمام وجود او غرق در اين گناه شد، و به اين ترتيب، مشكلى كه براى بعضى از مفسران به وجود آمده كه، چگونه سوى بالا و پائين ذكر شده و چهار طرف مسكوت مانده است؟ حل مى‌شود.
جمله «ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» كه ظاهراً گوينده‌اش خداوند است، علاوه بر اين كه، يك نوع مجازات روانى براى اين گونه اشخاص است، بيانگر اين واقعيت مى‌باشد كه، عذاب الهى چيزى جز بازتاب و انعكاس اعمال خود انسان در نشأه آخرت نيست.
***
نكته‌ها:
١- دلائل اعجاز قرآن
بدون شك «قرآن» بزرگترين معجزه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است، معجزه‌اى است