اين موضوع را نيز نبايد از نظر دور داشت كه، «ضِعْف» و «مضاعف» در لغت عرب، به معنى دو چندان نيست، بلكه دو برابر و چندين برابر را شامل مى‌شود و حداقل در مورد آيه، ده برابر است (چنان كه قرآن مى‌گويد: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها). «١»
و در مورد «قرض» به هيجده برابر مى‌رسد، چنان كه در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ مَكْتُوبٌ الْقَرْضُ بِثَمَانِىَ عَشَرَ وَ الصَّدَقَةُ بِعَشَرَةٍ: «بر در بهشت نوشته شده است: پاداش «قرض» هيجده برابر و «صدقه» ده برابر است». «٢»
و در مورد «انفاق فى سبيل اللَّه» گاه، به هفتصد برابر و بيشتر مى‌رسد چنان كه در آيه ٢٦١ سوره «بقره» آمده است.
***
در آخرين آيه مورد بحث، بار ديگر به مسأله مبدأ و معاد، كه موضوع اساسى در بسيارى از آيات اين سوره بود، باز مى‌گردد، و خدا را با چهار وصف، توصيف مى‌كند، تا هم اشاره‌اى به توحيد و مبارزه با شرك باشد، و هم دليلى بر معاد، مى‌فرمايد: «خداوند همان كسى است كه شما را آفريد، سپس روزى داد، بعد مى‌ميراند و بعد زنده مى‌كند» «اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ».
«آيا هيچ يك از شريكانى كه شما براى خدا ساخته‌ايد، توانائى بر چيزى از اين كارها دارند»؟ «هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَفْعَلُ مِنْ ذلِكُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ».
«منزه است خدا، و برتر است از آنچه آنها شريك براى او قرار مى‌دهند» «سُبْحانَهُ وَ تَعالى‌ عَمَّا يُشْرِكُونَ».
مسلّم است هيچ يك از مشركان، معتقد نبودند كه آفرينش به وسيله بت‌ها