مى‌كنند». «١»
و در آخرين مرحله، سخن از «عقل» است چون آنها كه گوش شنوا دارند، سرانجام به مرحله عقل كامل، خواهند رسيد.
اين نكته نيز قابل توجه است كه در ذيل نخستين آيه، سخن از آغاز آفرينش انسان و انتشار نسل او در زمين است (ثُمَّ اذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُون).
و در آخرين آيه نيز، سخن از خروج و نشور انسان‌ها در قيامت است (اذا أَنْتُمْ تَخْرُجُون).
اولى آغاز است و آخرى انجام.
***
٣- شگفتى‌هاى عالم خواب
با تمام بحث‌هائى كه دانشمندان پيرامون «خواب» و ويژگى‌هاى آن كرده‌اند، باز هم به نظر مى‌رسد: هنوز، همه زواياى اين عالم اسرارآميز روشن نشده و حقائق پيچيده آن فاش نگرديده است.
هنوز، در ميان دانشمندان بحث است كه، چه فعل و انفعالى در بدن انسان صورت مى‌گيرد كه در يك لحظه ناگهانى، بخشى از فعاليت‌هاى مغز و بدن او تعطيل مى‌گردد، و تحولى در سرتاسر روح و جسمش، ظاهر مى‌شود؟
بعضى عامل اصلى خواب را يك «عامل فيزيكى» مى‌دانند، و معتقدند:
انتقال خون از مغز، به قسمت‌هاى ديگر بدن، اين پديده را به وجود مى‌آورد، و