تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٥
به هنگام وسعت روزى فكر نكن آنچه دارى از آن تو است، بلكه ديگران نيز در اموال تو حق دارند، از جمله خويشاوندان و افراد مستمندى كه از شدت فقر زمينگير شدهاند، و همچنين افراد آبرومندى كه دور از وطن، بر اثر حوادثى در راه ماندهاند و محتاجند.
تعبير به «حَقَّهُ» بيانگر اين واقعيت است كه، آنها در اموال انسان شريكند و اگر چيزى انسان مىپردازد، حق خود آنها را ادا مىكند و منتى بر گردن آنان ندارد.
جمعى از مفسران، مخاطب را در اين آيه منحصراً پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله دانستهاند، و «ذى القربى» را خويشاوندان او، در روايت معروفى از «ابو سعيد خدرى» و غير او، چنين نقل شده: «هنگامى كه آيه فوق نازل شد پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله «فدك» را به «فاطمه» بخشيد و تسليم وى نمود» (لَمَّا نَزَلَتْ هذِهِ الآيَةُ عَلَى النَّبِى صلى الله عليه و آله أَعْطى فاطِمَةَ فَدَكاً وَ سَلَّمَهُ الَيْها). «١»
عين اين مضمون، از امام باقر عليه السلام و امام صادق عليه السلام نقل شده است. «٢»
اين معنى در روايت بسيار مشروحى ضمن بيان گفتگوى بانوى اسلام «فاطمه زهراء» عليها السلام با «ابوبكر» از امام صادق عليه السلام آمده است. «٣»
ولى جمعى ديگر از مفسران، خطاب را در اين آيه عام گرفتهاند، و شامل پيامبر صلى الله عليه و آله و غير او مىدانند، طبق اين تفسير، همه مردم موظفند كه حق خويشاوندان و ذى القربى خود را فراموش نكنند.
البته اين دو تفسير، منافاتى با هم ندارد و قابل جمع است، به اين ترتيب كه:
مفهوم آيه، مفهوم گستردهاى است و پيامبر صلى الله عليه و آله و خويشاوندان او مخصوصاً