قرآن اين تعبير گويا را به عنوان كنايه از دلهاى نفوذناپذير، و كسانى كه وجدان و آگاهى و عقل سالم را به كلى از دست داده‌اند، و اميدى به هدايتشان نيست، به كار مى‌برد.
قابل توجه اين كه، در آيات گذشته، علم پايه ايمان شناخته شده، و در اين آيه جهل پايه كفر و عدم تسليم در برابر حق.
***
آخرين آيه مورد بحث، كه آخرين آيه سوره «روم» است، دو دستور مهم و يك بشارت بزرگ، به پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله مى‌دهد، تا او را در اين مبارزه پى‌گير و مستمر، در برابر اين لجوجان جاهل، و بى‌خردان سرسخت، به استقامت دعوت كند.
نخست مى‌گويد: «اكنون كه چنين است در برابر همه حوادث، همه آزارها و كارشكنى‌ها و نسبت‌هاى ناروا، شكيبائى و صبر پيشه كن» «فَاصْبِرْ».
كه شكيبائى و صبر و استقامت، كليد اصلى پيروزى است.
و براى اين كه پيامبر را در اين راه دلگرم‌تر كند، مى‌افزايد: «وعده خدا به طور مسلّم حق است» «إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ».
او به تو و مؤمنان وعده پيروزى، و خلافت در ارض، و غلبه اسلام بر كفر، و نور بر ظلمت، و علم بر جهل را داده است، و به اين وعده، جامه عمل مى‌پوشاند.
كلمه «وعد» در اينجا اشاره به وعده‌هاى مكررى است كه در قرآن، در مورد پيروزى مؤمنان داده شده است، از جمله در همين سوره، آيه ٤٧ مى‌خوانيم: وَ كانَ حَقّاً عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ: «همواره يارى مؤمنان حقى بر ما بوده و هست».
و در آيه ٥١ سوره «غافر» آمده است: إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ يَقُومُ الأَشْهادُ: «ما رسولان خود و مؤمنان را در زندگى اين