به هر حال، هنگامى كه مجرمان خود را با واقعيات دردناك روز قيامت روبرو مى‌بينند، در مقام عذرخواهى و توبه بر مى‌آيند، ولى قرآن مى‌گويد: «در آن روز، عذر خواهى ظالمان سودى ندارد و توبه آنان نيز پذيرفته نيست» «فَيَوْمَئِذٍ لايَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ». «١»

اين نكته قابل توجه است كه، در بعضى از آيات قرآن تصريح شده: اصلًا به مجرمان اجازه عذرخواهى داده نمى‌شود: «لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ» «٢»
اما در اينجا مى‌فرمايد: عذر خواهى آنها سودمند نيست، و ظاهرش اين است عذر خواهى مى‌كنند، اما اثرى ندارد.
البته تضادى در ميان اين آيات نيست، زيرا قيامت مراحل مختلفى دارد در پاره‌اى از مراحل اصلًا اجازه عذرخواهى و حرف زدن به آنها داده نمى‌شود، و بر دهان آنها مهر مى‌گذارند، تنها دست و پا و اعضاء و جوارح و زمينى كه گناه بر آن كرده‌اند بازگو كننده اعمالشان هستند، ولى در پاره‌اى ديگر از مراحل، زبانشان گشوده مى‌شود و به عذر خواهى مى‌پردازند، اما چه سود؟
يكى از اعذار آنها اين است كه: گناهان خود را به گردن سردمداران كفر و نفاق بيندازند، به آنها مى‌گويند: لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ: «اگر شما نبوديد، ايمان مى‌آورديم». «٣»
ولى آنها در پاسخشان مى‌گويند: أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى‌ بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ: «آيا ما شما را از هدايت بازداشتيم بعد از آن كه هدايت به سراغتان آمد و