فوق، نيز همين معنى را تداعى مى‌كند، البته ياد كردن خدا از بندگان مى‌تواند، به عنوان يك نتيجه مستقيم براى ياد بندگان از خدا بوده باشد، و به اين ترتيب تضاد ميان دو معنى بر طرف مى‌شود.
در حديثى از «معاذ بن جبل» چنين آمده: هيچ يك از اعمال آدمى براى نجات او از عذاب الهى، برتر از «ذكر اللَّه» نيست، از او پرسيدند: حتى جهاد در راه خدا؟ گفت: آرى، زيرا خداوند مى‌فرمايد: «وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ».
ظاهر اين است كه، «معاذ بن جبل» اين سخن را از كلام پيامبر صلى الله عليه و آله استفاده كرده، زيرا خود او نقل مى‌كند: از پيامبر خدا پرسيدم: كدام عمل از همه اعمال برتر است، فرمود: أَنْ تَمُوتَ وَ لِسانُكَ رَطْبٌ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: «اين كه به هنگام مردن، زبانت، به ذكر خداوند بزرگ مشغول باشد».
و از آنجا كه نيات انسان‌ها و ميزان حضور قلب آنها در نماز، و سائر عبادات، بسيار متفاوت است، در پايان آيه، مى‌فرمايد: «و خدا مى‌داند چه كارهائى را انجام مى‌دهيد» «وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ».
چه، اعمالى را كه در پنهان انجام مى‌دهيد، يا آشكار، چه، نياتى را كه در دل داريد، و چه سخنانى كه بر زبان جارى مى‌كنيد.
***
نكته:
تأثير نماز در تربيت فرد و جامعه
گر چه نماز چيزى نيست كه فلسفه‌اش بر كسى مخفى باشد، ولى دقت در متون آيات و روايات اسلامى، ما را به ريزه‌كارى‌هاى بيشترى در اين زمينه رهنمون مى‌گردد:
١- روح و اساس و هدف و پايه و مقدمه و نتيجه و بالاخره، فلسفه نماز