تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣١
به هر حال، اين آيه يك نوع دلدارى براى پيامبر صلى الله عليه و آله است كه به اين واقعيت توجه كند كه نه اصرار بر شرك، از ناحيه گروهى از بتپرستان مكّه بىدليل است، و نه ايمانِ مخلصانه مردم «حبشه» يا «نجران» و امثال «سلمانها و بحيراها».
هرگز، از عدمِ ايمانِ گروه اول، نگرانى به خود راه نده، كه اين نور الهى به سراغ دلهاى آماده مىرود، به آنجا وارد مىشود و خيمه مىزند.
نظير اين مضمون، در آيات قرآن فراوان است:
در آيه ٢٧٢ «بقره» مىخوانيم: لَيْسَ عَلَيْكَ هُداهُمْ وَ لكِنَّ اللَّه يَهْدِي مَنْ يَشاءُ: «هدايت آنها بر تو نيست، خدا هر كه را بخواهد هدايت مىكند».
و در آيه ٣٧ «نحل» مىخوانيم: إِنْ تَحْرِصْ عَلى هُداهُمْ فَإِنَّ اللَّه لايَهْدِي مَنْ يُضِلُّ: «اگر اصرار بر هدايت اين گروه داشته باشى، مؤثر نيست، چرا كه خدا كسى را كه گمراه كرده است، هدايت نمىكند».
و در آيه ٤٣ «يونس» آمده است: أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ لَوْ كانُوا لايُبْصِرُونَ: «آيا تو مىخواهى نابينايان را هدايت كنى، هر چند چيزى را نمىبينند و حقيقتى را درك نمىكنند»؟!
و بالاخره در آيه ٤ سوره «ابراهيم»، به عنوان يك قانون كلى مىفرمايد:
فَيُضِلُّ اللَّه مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ: «خدا هر كس را بخواهد گمراه مىكند، و هر كس را بخواهد هدايت مىكند، و او عزيز حكيم است».
آخرين جمله آيه اخير، به خوبى نشان مىدهد كه مشيت الهى درباره اين دو گروه، بىحساب نيست، بلكه، بر طبقِ حكمت و لياقتها، تلاشها و كوششهاى افراد است، تنها بر اين اساس است كه خدا توفيق هدايت را نصيب گروهى مىكند و يا از گروهى سلب مىنمايد.