مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٩٨

خواندن سوره واجب نيست، مى آورد و پاسخ مى گويد [١] و بعد نظر شيعه و علماى اهل سنّت را در مورد اينكه قرائت اين سوره بر مأموم واجب است، را مى آورد. [٢] امّا هيچ يك از اين مباحث فقهى در تفسير تبيان ذكر نشده است. ـ در تفسير «بسم اللّه الرحمن الرحيم» ابوالفتوح ابتدا روايات فراوان و حكاياتى را درباره فضيلت و آثار بسمله مى آورد كه تفسير تبيان خالى از اين مباحث است. [٣] ـ ابوالفتوح در مورد اينكه «بسم اللّه » جزء سوره فاتحه و تمام سوره ها است، ادلّه زيادى مى آورد كه با تبيان در چند دليل مشترك است، اما تفسير روض الجنان چندين دليل اختصاصى نيز دارد. در ناحيه ادلّه مشترك احتمال تأثيرپذيرى ابوالفتوح از تبيان زياد است؛ چرا كه عبارات اين دو تفسير به هم نزديك مى باشد. تفسير تبيان: «عندنا آيةٌ من الحمد و من كلّ سورةٍ بدلالة إثباتهم لها في المصحف بالخط الّذي كتب به المصحف مع تجنّبهم إثبات الأعشار والأخماس كذلك». [٤] تفسير روض الجنان: «طريقى ديگر اعتبارى آن است كه ما يافتيم در مصحف چيزهايى كه نه از قرآن است؛ چون: ذكر اختلاف قرّاء و ذكر عدد آيات و أخماس و أعشار، ولكن روا نداشتند كه به خط مصحف و سواد او بنويسند، جز به حمرة و خضرة و صفرة و جز آن از رنگها، تا فرق باشد و اشتباه نيفتد... اگر حكم اين آيت [بسمله] اين بودى اين معامله كردندى؛ چون نكردند، دانستيم كه از قرآن است و از هر سورتى آيتى است». [٥] ـ بيان رواياتى در تفسير ابوالفتوح كه بسمله جزء سوره حمد و سوره هاى ديگر است، بر خلاف تبيان. [٦] ـ بيان حكم فقهى جهر و اخفات بسمله در دو تفسير، با اين توضيح كه نزد شيعه