مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٢٥

عبارتش نيز كاملاً شبيه عبارت شيخ طوسى است؛ به طور نمونه در تفسير آيه يازده سوره بقره در معناى «إِنَّما نَحْنُ مُصْلِحُونَ» مى فرمايد: «انّما نحن مصلحون يحتمل أمرين: أحدهما أن يقول: انّ هذا الذي عندكم فساد، هو صلاح عندنا لأنّا إذا قابلناهم استدعيناهم إلى الحقّ في الدين والثاني أن يجحدوا ذلك البلاغ». [١] «معنى اين [انّما نحن مصلحون] بر دو وجه بود: يكى بر وجه انكار و جحود. چو ايشان را گفتندى: در زمين فساد مكنيد، گفتند: ما نه چنينيم كه شما گفتى...؛ بل ما مصلحانيم. و وجه دوم آن است كه: ما مصلحانيم به نزديك ما و به اعتقاد ما». [٢] گاه تأثيرپذيرى ابوالفتوح از نظريه تفسيرى تبيان به قدرى است كه وى همان مطالب تبيان را به طور تفصيلى تر و با اضافاتى بيان مى كند؛ مانند آنچه در معناى «خَتَمَ اللّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ» [٣] بيان مى كند. [٤] ابوالفتوح در بحثها و نظريات تفسيرى، اختصاصاتى نيز دارد كه تبيان خالى از آن است. ايشان در تفسير آيه هفده سوره بقره، علت قرار گرفتن «ذَهَبَ اللّهُ بِنُورِهِمْ» را بعد از جمله «اسْتَوْقَدَ ناراً» چنين بيان مى كند: «آتش مشتمل است بر دو وصف: يكى نور، يكى احراق؛ يكى سبب منفعت، يكى سبب مضرّت. حق تعالى باز نمود كه: من از آتش ايشان سبب منفعت ببردم، سبب مضرّت رها كردم تا از هر دو وجه برطرف خسارت باشد». [٥] گاهى اوقات نيز تبيان نظريات خاص خود را مطرح مى كند كه روض الجنان خالى از آن است؛ به عنوان شاهد مى توان سخن تبيان در معناى قول ملائكه: «سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلاّ ما عَلَّمْتَنا» را آورد: