همانند ابوالفتوح، سياق آيه را بيانگر اين مى داند كه ذبيح اسماعيل عليه السلام بوده است. [١] به نظر مى آيد برخى از رواياتى كه اسحاق را ذبيح معرفى نموده، متأثر از روايات اسرائيلى اهل كتاب به ويژه كعب الاحبار است [٢] و با آنچه در عهد عتيق نيز آمده، هماهنگ است. [٣] ابوالفتوح درباره آفرينش حوا نيز، ضمن نقل اختلاف علما در دو موضع، تصريح دارد كه ظاهر قرآن با روايتى است كه آفرينش حوا را از استخوان پهلوى چپ آدم مى داند. وى در اين باره مى فرمايد: «و ظاهر قرآن بر اين است فى قوله تعالى: «هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْها زَوْجَها» [٤] ، و منها راجع است به نفس آدم». [٥] طبرى نيز در تفسير خود اين روايت را از طريق يهوديان اهل كتاب و ديگران آورده است. [٦] علامه مجلسى رحمه الله مى نويسد: قول مشهور در ميان مورخان و مفسران اهل سنت اين است كه حوا از دنده آدم آفريده شده است و برخى از روايات ما نيز بر آن دلالت دارد. [٧] علامه طباطبايى رحمه الله در ذيل آيه نخست سوره نسا مى فرمايد: «برخى از تفاسير مراد از آيه را اين دانسته اند كه جفت اين نفس از آن گرفته شده و از بخشى از آن آفريده نشده است؛ چنان كه در برخى از روايات آمده است كه خداوند همسر آدم را از دنده اى از دنده هاى او آفريد؛ اما هيچ شاهد و دليلى از اين

[١] الميزان، ج ١٧، ص ١٥٣ ـ ١٥٥؛ ج ٧، ص ٢٣١.[٢] ر.ك: الاسرائيليات والموضوعات، ص ٢٦٠.[٣] ر.ك: سفر پيدايش، باب ٢٢، ص ٩ و ٣١.[٤] اعراف (٧): آيه ١٨٩.[٥] روض الجنان، ج ١، ص ٢١٦؛ نيز ر.ك: ج ٩، ص ٣٧.[٦] ر.ك: جامع البيان، ج ١، ص ٢٦٧، ح ٧١١ و نيز سفر پيدايش، باب ٢، ص ٢٢ و ٢٣ .[٧] بحارالانوار، ج ١١، ص ٢٢٢.