مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢١١
ابوالمحاسن حسين بن حسن جرجانى است كه مؤلف ريحانة الادب تصور كرده است اين دو يك نفرند. ابن يوسف شيرازى مى نويسد با تفحّص زياد در كتابهاى سيره و رجال، ايشان را نشناختيم و نتوانستيم بفهميم ابوالمحاسن در چه قرنى بوده است. وى مى افزايد: ظاهراً صاحب جلاء الاذهان از علما و مشاهير قرن نهم يا دهم هجرى مى باشد و از اين تفسير معلوم مى گردد كه شيعى مذهب بوده و بنايش بر اين قرار گرفته كه مطابق روايات منقول از اهل بيت عصمت و طهارت تفسيرى بنويسد. [١] مرحوم سيدمحسن امين هم نتوانسته است آگاهى روشنى از زندگى حسين جرجانى به دست دهد و با توجه به منابع متقدّم، از او به عنوان عالم امامى، مفسر، محدث ياد مى كند و متذكر مى گردد تفسيرش به فارسى و موافق اخبار اهل بيت است. [٢] سعيد نفيسى هم موفق به ارائه شرح حال شخصى از اين مفسّر نگرديده است. [٣] در برخى نسخ، كه از اين تفسير در كتابخانه هاى معتبر موجود است، نام مفسّر آن ابوالمحاسن و در نسخه هاى ديگر ابوالمجالس ضبط شده و حاجى خليفه ذيل تفسير البيهقى از ابوالمحاسن مسعود بن على بيهقى ملقب به فخر زمان متوفا به سال ٥٥٤ق نام مى برد و از صاحب جلاء الاذهان در اين اثر معروف نامى مشاهده نمى گردد. [٤]
[١] فهرست كتب خطى فارسى و عربى كتابخانه مدرسه عالى سپهسالار، ابن يوسف، ج ١، ص ١٠١.[٢] اعيان الشيعه، سيد محسن امين، ج ٥، ص ٤٧٢.[٣] تاريخ نظم و نثر در ايران، سعيد نفيسى، ص ٢٧٩ و ٧٧٢.[٤] كشف الظنون عن اسامى الكُتب والفنون، حاجى خليفه، ج ١، ص ٤٤٤.