مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٩١
از جمله مواردى كه طبرى در دام روايات نادرست گرفتار آمده، براى نمونه ذيل آيات ١٨٩ تا ١٩٠ اعراف است كه وى انبوهى از روايات را نقل كرده است مبنى بر اينكه مراد از «نفس واحدة» و زوج او، آدم و حوّاست كه پس از ترك بهشت در زمين به هنگام زاده شدن فرزندشان در دام وسوسه ابليس گرفتار شدند و نوزاد خود را به سفارش شيطان «عبدالحارث» نام نهادند. و از اين راه آن دو، ابليس را در اطاعت از فرمان وى و نحوه نامگذارى فرزندشان، انباز خدا گرفتند. طبرى در اين مورد، روايات را با ديده قبول نگريسته و به دفاع از آنها پرداخته است. [١] دكتر محمدحسين ذهبى، ضمن معرفى منابع تفسيرى و روشهاى آنها، آنها را از نظر نقل و نقد روايات اسرائيلى به شش دسته تقسيم نموده و جامع البيان طبرى را از جمله تفاسيرى دانسته كه اسرائيليات را با سند روايات يادآور شده و جز مواردى اندك، به نقد و ارزيابى آنها نپرداخته است. [٢] از جمله مواردى كه ابن جرير طبرى، از اهل كتاب متأثر شده، مى توان به داستان ذبح اسماعيل [٣] ، آفرينش حوا [٤] ، احاديث جسميت و هيكل و احاديث جبر [٥] ، روزهاى آفرينش و آسايش خداوند [٦] و نيز نسبتهاى ناروا به پيامبران الهى و داستان فريب خوردن آدم عليه السلامدر بهشت [٧] ، افسانه سرايى درباره حضرت ادريس عليه السلام [٨] ، حضرت داوود عليه السلام [٩] ، حضرت سليمان عليه السلام [١٠] ، حضرت يوسف عليه السلام [١١] ، ازدواج پيامبر صلى الله عليه و آله
[١] جامع البيان، ج ٦، ص ١٤٣.[٢] ر.ك: الاسرائيليات فى التفسير و الحديث، ص ١٢١ ـ ١١٩؛ التفسير والمفسرون، ج ١، ص ٢١٤ ـ ٢١٥.[٣] ر.ك: جامع البيان، ج ١٠، ص ٥١٣ ـ ٥١٤.[٤] ر.ك: همان، ج ١، ص ٢٦٧.[٥] ر.ك: كيهان انديشه، ش ٢٥، ص ٤٢ ـ ٥٦.[٦] ر.ك: جامع البيان، ج ٥، ص ٥١٣ .[٧] ر.ك: همان، ج ١، ص ٢٧٣.[٨] ر.ك: همان، ج ٨، ص ٣٥٢.[٩] ر.ك: همان، ج ١٠، ص ٥٧٠.[١٠] ر.ك: همان، ص ٥٨٠ ـ ٥٨٢ .[١١] ر.ك: همان، ج ٧، ص ١٨١ ـ ١٨٩.