مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٢٣

ـ تأثيرپذيرى در بيان اقوال تفسيرى روض الجنان گاهى در تفسير آيات تنها به نقل اقوال مفسّرين در تبيين آيه، اكتفا مى كند و خود نظر خاصى را بر نمى گزيند. او در اين نقل اقوال، بسيارى از اوقات متأثر از تبيان مى باشد و ترجمه متن تبيان را در تفسير خود مى آورد؛ مثلاً ايشان درباره اينكه چرا آدم در قرآن «خليفه» ناميده شد، در ذيل آيه سى ام سوره بقره به بيان اقوالى مى پردازد كه عيناً ترجمه تبيان است: «قال قوم: سمّي اللّه تعالى آدم خليفة لأنّه جعل آدم و ذريته خلفاء الملائكة لأن الملائكة كانوا سكّان الأرض وقال ابن عبّاس: انّه كان في الأرض الجنّ فأفسدوا فيها سفكوا الدماء فأهلكوا فجعل اللّه آدم وذريّته بدلهم وقال الحسن البصرى: إنّما أراد بذلك قوماً يخلف بعضهم بعضاً من ولد آدم الذين يخلفون أباهم آدم في إقامة الحق وعمارة الأرض وقال ابن مسعود: أراد أنّي جاعلٌ فى الأرض خليفة يخلفني في الحكم بين الخلق...». [١] «گروهى گفتند: آدم را براى آن خليفه خواند كه از پس فريشتگانى بود كه در زمين بودند، و عبداللّه عباس گفت: براى آنكه از پس قومى بود كه در زمين بودند ايشان را «جانّ» گفتند. حسن بصرى گفت: براى آنكه جماعتى باشند از فرزندان او كه بعضى خليفه بعضى باشند در عمارت زمين و آنچه پدران ايشان كرده باشند. عبداللّه مسعود گفت: براى آنش خليفه خواند كه او خليفه خدا بود به حكم كردن عيان مردمان و اقامت اعلام حق كردن». [٢] گاهى نيز ابوالفتوح مانند شيخ طوسى، علاوه بر نقل اقوال مختلف تفسيرى، به بيان نظر خود نيز مى پردازد؛ مثلاً در روض الجنان در تبيين اين مطلب كه سجده بر آدم چگونه سجده اى بوده است، اقوالى از مفسّرين مطرح شده است و بعد