براى اينكه اصل ادّعاى تأثيرپذيرى ابوالفتوح از تفسير تبيان روشن شود، ابتدا مقايسه اجمالى بين مقدّمه اين دو تفسير صورت مى گيرد و نسبت بين اين دو مقدّمه بيان مى شود. با مقدمه تفسير ابوالفتوح و تفسير تبيان معلوم مى شود كه نسبت بين مطالب مطرح شده به عنوان مقدمه تفسير و مباحث عامّ قرآنى (علوم قرآنى)، عموم و خصوص من وجه است؛ يعنى در بخشى از مقدّمه، ابوالفتوح همان مطالب مطرح شده در تفسير تبيان را آورده است و مى توان گفت: در اين بخش روض الجنان و روح الجنان ترجمه فارسى تبيان است. مطالب بخشى از مقدمه، اختصاص به تفسير ابوالفتوح دارد و اصلاً در مقدمه تبيان بيان نشده و بخش اندكى نيز وجود دارد كه تنها به مقدمه تبيان اختصاص دارد و ابوالفتوح اين بخش را در مقدمه تفسيرش نياورده است. البته اختصاص برخى مباحث به تفسير تبيان، لزوماً به اين معنا نيست كه ابوالفتوح آن مباحث را قبول ندارد و نظرش بر خلاف نظر شيخ طوسى مى باشد. همچنين اختصاص بعضى مباحث به تفسير ابوالفتوح به اين معنا نخواهد بود كه شيخ طوسى قائل به آنها نيست.

١. ١. موارد تأثيرپذيرى ابوالفتوح رازى از تفسير تبيان در مقدمه تفسير

الف) اقسام معانى قرآن

ابوالفتوح رازى در فصل اول از مقدمه تفسير خود، در ذيل عنوان «اقسام معانى قرآن»، مى گويد: «بدان كه معانى و تفسير قرآن بر چهار وجه است: يكى آنكه جز خداى تعالى