القرآن فرّاء، معانى القرآن كسائى، معانى القرآن قاسم بن سلام، معانى القرآن زجاج، غريب القرآن اخفش. اين تفسير بسيار سودمند، حدود سه سال پيش در ده جلد در لبنان چاپ شد. نگارنده چون با رجوع به اين تفسير و نيز نمايه تفسير ابوالفتوح رازى به اين نتيجه رسيد كه تفسير ثعلبى از مصادر تفسير ابوالفتوح رازى بوده است، از اين رو، با دو رويكرد، بخشى از اين دو تفسير را با هم مقايسه كردم: يك: مواردى كه ابوالفتوح، نام ثعلبى را ياد و مطلبى از او نقل كرده، با چه هدفى بوده است؛ دو: روشن شدن نقش تفسير ثعلبى در تفسير ابوالفتوح و بيان اينكه اين تأثير تا چه حدّ بوده است.

مطلب اوّل:

١. در ذيل آيه ٥٥ سوره آل عمران مى نويسد: «ابو هريره روايت كرد از رسول صلى الله عليه و آله كه گفت: الانبياء إخوة لعلاّت اُمّهاتهم شتّى و دينهم واحد و أنا أولى الناس بعيسى بن مريم لأنّه لم يكن بينى و بينه نبىّ و إنّه نازل على اُمّتى و خليفتى عليهم فإذا رأيتموه فاعرفوه فانّه رجل مربوع الخلق إلى الحمرة و البياض...؛ گفت پيغامبران برادران اند از مادران مختلف و دينشان يكى است و من اولى ترم به عيسى بن مريم؛ براى آنكه ميان من و او پيغامبرى نيست و او فرود آيد از آسمان بر امّت من و خليفه من باشد بر ايشان. چون او را بينى، بشناسى او را به اين اوصاف و علامات: مردى باشد دو بهرى [يعنى ميانه بالا ]سرخ و سپيد...». [١] آن گاه ابوالفتوح مى افزايد:

[١] اين خبر در تفسير طبرى، ج ٣، ص ٢٠٤ و تفسير ثعلبى، ج ٣، ص ٨٢ نقل شده است.