آنچه تفسير حاضر مشتمل بر آن است و در مابين الدفّتين آن قرار گرفته است، بر روى خط سير ابوالفتوح كه پيش از آن براى تفسير خود اختيار كرده بود، قرار داده و بيانات و تحقيقات و مطالب و موضوعات بحث وى را گاهى به عين عبارات بدون هيچ تغييرى و گاهى با تغيير بسيار مختصرى و گاهى با تغيير عبارت و گاهى به تلخيص فرا گرفته و در اين تفسير درج كرده اند و مشى و مسير مؤلّفان از اوّل تا آخر بر اين بوده و در هيچ موردى از موارد تفسير تخلّف از اين طريقه ننموده است». محدث ارموى مى افزايد: «اينكه در برخى جاها در ذيل صفحات گفته ام كه اين نكته و مطلب را در تفسير ابوالفتوح نيافتم، از چند مورد معدود بيشتر نيست و گمان مى كنم آنها را نيز از جاهاى ديگر گرفته اند». مُصحّح كتاب انگيزه خود را در تصحيح و طبع اين تفسير چنين نگاشته است. «اگر اين كتاب شريف مربوط به قرآن مجيد نمى بود و عارى از جنبه دينى و جهت معنوى مى گرديد، از نقطه نظر ادبى و جنبه زبان و فرهنگ فارسى بايستى طبع و نشر بشود؛ زيرا همان مقام اهميت و ارزش را كه تفسير شريف ابوالفتوح از اين جنبه دارد، همان جنبه را اين تفسير هم دارد و بديهى است كه اگر در اين قبيل آثار، كه از متون مهم كهن است، بگوييم كه پايه ها و ستونهاى كاخ ادبيات فارسى به شمار مى روند، دروغ و گزاف نگفته ايم». {-١-}

شيوه تلخيص

دكتر آذرتاش آذرنوش متذكر مى گردد: كار تلخيص در اين كتاب به راستى ستودنى است. مؤلف همه روايات و حكاياتى را كه به نظرش چندان مهم نمى نموده و نيز غالب بحثهاى لُغَوى و فقهى و نظاير آنها را به كنارى نهاده، بيشتر عبارات عربى را،

[١] ر.ك: مقدمه تفسير گازر، ج ١.