تابعين ورود اسرائيليات به تفسير و حديث گسترش چشمگير يافت. [١] امّا واقعيت آن است كه پيش از آنكه اسرائيليات به تفسير و حديث راه يابد، فرهنگ اسرائيلى به روزگار جاهليت به فرهنگ و ادب عربى نفوذ كرده بود. [٢] از همين روست كه اخبارى از اين دست بر خلاف آنچه مشهور است، فقط به دست چند تن از قبيل كعب الاحبار، عبداللّه بن سلاّم، وَهْب بن مُنَبّه و ابن جريج انتشار نيافته است؛ بلكه چنين سخنانى را بسيارى از صحابه و تابعان هم در ذيل آيات بازگو كرده و رواج داده اند. بارى، امروزه همه تفسير شناسان، اعمّ از شيعه و سنّى، بر ضرورت پرهيز از اخبار و اساطير اسرائيلى تأكيد دارند و بر لزوم نقد و پالايش روايات تفسيرى پاى مى فشرند. [٣] اينان در مقام داورى درباره مؤلّفات تفسيرى سده هاى گذشته نيز، معمولاً آثارى را اصيل تر و ناب تر معرفى مى كنند كه از اين گونه اخبار و اساطير پيراسته تر باشد. از اين روى، نگارندگان اين سطور در صدد برآمدند به مناسبت برپايى «كنگره بزرگداشت ابوالفتوح رازى» طى پژوهشى رَوْضُ الجِنان وَ رَوْحُ الجَنان فى تفسير القرآن مشهور به تفسير ابوالفتوح رازى را بررسى كنند و مقدار پيراستگى يا ناپيراستگى اين تفسير را از اخبار اسرائيلى روشن سازند و به نظر علاقه مندان برسانند. آنچه اين پژوهش و بررسى را ضرورت مى بخشد، آن است كه برخى از نويسندگان معاصر اين نخستين تفسير پارسى شيعى [٤] را تفسيرى آكنده از اخبار و

[١] التفسير والمفسرون، ج ١، ص ١٧٥.[٢] براى آگاهى از راههاى نفوذ فرهنگ اسرائيلى به فرهنگ عربى ر.ك: الاسرائيليات، ص ٢٢ به بعد.[٣] مثلاً ر.ك: التفسير و المفسرون، ج ١، ص ١٨١؛ التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٨٦ .[٤] براى آگاهى درباره اين تفسير و مؤلّف آن ر.ك: مقالات قزوينى، گردآورى ع. جربزه دار، تهران ١٣٦٢ ش.، ج ١، ص ٨ ـ ٦٢؛ در دايرة المعارف بزرگ اسلامى، «ابوالفتوح رازى».