مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٨٩
نتيجه
حاصل تحقيق و پژوهش در اين رساله را مى توان در دو بخش خلاصه نمود. در بخش مقايسه كلى، با وجود اينكه دو تفسير در يك عصر و يك مكان به نگارش درآمده اند، ليكن به خاطر اينكه به دو زبان متفاوت و براى دفاع از دو مذهب مختلف نوشته شده اند و همچنين هر يك روش تفسيرى خاصى دارند، نمى توان تفاوتهاى چشمگيرى در شيوه و سبك اين دو كتاب بيان كرد. اما از اين جهت كه تفسير قرآن هستند و تفسير قرآن نيز بايد شرايطى را دارا باشد، مى توان اشتراكات و امتيازات هر يك را به طور خلاصه به اين شكل مطرح نمود: در بحث اشتراكات، دو تفسير در ذكر سند احاديث و كيفيت استفاده از احاديث اهتمام كمى از خود نشان داده اند، و در ذكر اسباب نزول و بيان قرائتهاى مختلف نيز تقريباً مانند هم عمل نموده اند. در بحث امتيازات، آنچه كه قابل طرح است اين است كه اولاً، تفسير ابوالفتوح مطالب تفسيرى را به طور ايجاز و جامع مطرح نموده و در مسائل و موضوعات استطراد به خرج نداده است؛ در حالى كه تفسير فخر رازى پر از مطالب علمى و كلامى و فلسفى و ... است كه اصلاً در تفسير آيات هيچ ضرورتى به ذكر آنها نبوده و نيست. ثانياً، ابوالفتوح رازى در ذكر اقوال و عقايد تفسيرى، نه تنها تعصّب مذهبى به خرج نداده، بلكه در بسيارى از موارد اقوال و آراى مذاهب مخالف را ذكر نموده است؛ به طورى كه حتى بيشتر روايات موجود در تفسير او به جاى اينكه از اهل بيت عليهم السلامباشند، از صحابه و تابعين است؛ ولى فخر رازى، نه تنها از ذكر اقوال شيعه خوددارى مى كند، بلكه در موارد اندكى هم كه ذكر مى كند با عناد و استهزا موضوع