مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٣٤٠
١. شخصيت ابوهريره و روايات او در بوته نقد و ارزيابى
ابوهريره تنها مدت كمى از سالهاى آخر عمر پيامبر را درك كرد، [١] و به همين دليل نمى تواند روايات فراوانى از آن حضرت نقل كند. او اكثر احاديث خود را از پيامبر نشنيده و در صورت صحت استناد اين همه روايات به وى، بايد گفت كه او روايات خود را از صحابه و حتى از تابعين شنيده و نقل كرده است. چگونگى صحت استناد روايات فراوان به وى، به جدّ جاى تأمل و ترديد دارد. حتى اگر او تعدادى از رواياتش را از صحابه نقل كرده باشد و بنا بر نظر جمهور محدثان اهل سنت، صحابه عادل باشند و روايتشان هم مقبول باشد، تابعان اين گونه نيستند و بنابراين صحت روايات او زير سؤال خواهد رفت. ابوهريره از كعب الاحبار هم حديث نقل مى كرده و اكثر احاديث او از نامبرده است. از سوى ديگر، نقل به معنا و ارسال در اخبار او هم فراوان است. به علاوه، وى در برخى احاديث منفرد است؛ مانند احاديث فتن و مغيبات. مى توان در باره روايات ابوهريره اين داورى و گزارش ابن ابى الحديد را مورد تأمل قرار داد كه مى گويد: معاويه گروهى از صحابه و تابعين را براى جعل احاديث زشت درباره على عليه السلام، كه شامل طعن بر آن حضرت و برائت جستن از ايشان بود، گمارد و براى آنان مزد تعيين كرد. آنان نيز براى خشنودى معاويه به جعل حديث پرداختند و از جمله آنان ابوهريره، عمروبن عاص، مغيره بن شعبه و از تابعين عروه بن زبير بودند. [٢] علامه مجلسى نيز روايتى را از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه دلالت بر جعل حديث از سوى ابو هريره دارد: سه نفر بودند كه بر پيامبر دروغ مى بستند: ابوهريره، انس، و يك زن. [٣]
[١] بيشترين مدت مصاحبت ابوهريره با پيامبر، سه سال و اندى ذكر شده است. ر.ك: مجله المنار، ج ١٩، ص ٩٧.[٢] شرح ابن ابى الحديد، ج ٤، ص٣٧.[٣] بحارالانوار، ج ٣٧، ص١٩٩؛ ج٢٢، ص٢٤٢.