قرن ششم را مى توان از درخشان ترين دوره هاى علوم قرآنى و معارف تفسيرى دانست. از تأليف تفاسير متعدد در اين دوره، به دست مى آيد كه دانش تفسير در اين قرن از اهميّت و اعتبار خاصى برخوردار بوده است و معارف تفسيرى به پيشرفت قابل توجهى دست يافته بود؛ به ويژه از آن نظر كه تأليف كتابهاى تفسيرى به زبان فارسى نيز در اين عصر معمول و مورد توجه واقع شده است. از سوى ديگر، نزديكى زمان فخررازى با ابوالفتوح و اينكه هر دو اهل رى بوده اند، برخى را به اين باور نزديك كرده كه انديشه هاى فخررازى ، عمدتا مبتنى بر انديشه هاى ابوالفتوح بوده است. {-٢-}

روش مؤلف در تفسير

نكته شايان ذكر درباره تفسير ابوالفتوح، جامعيت و توجه به ابعاد مختلف ادبى، تاريخى، كلامى، فقهى، روايى و اخلاقى اين تفسير است. يادكرد اين نكته شايان توجه است كه اين تفسير بازتاب دهنده متنى استوار و ستوده از پارسى قرن ششم است و بى ترديد در ميان آثار پر حجم و ممتاز ادب فارسى به عنوان يكى از ارزنده ترين آنها است. ابوالفتوح بدون تكلّفات صورى، در نهايت سادگى مفاهيم قرآن را با زبان شيرين فارسى دَرى و با استفاده از كلمات و تركيبات معمول آن دوران به شيوايى هر چه بيشتر تفسير كرده و هيچ گاه حقايق بلند معانى را فداى لفّاظى نكرده است. شيوه مفسّر چنين است كه در آغاز هر سوره، به تعداد آيه و مكّى و مدنى بودن سوره اشاره مى كند، آن گاه آيات را ترجمه مى كند و سپس آيه به آيه آنها را تفسير مى نمايد. شرح معناى كلمات و توجه نكات ادبى، صرف، نحو و لغت از ديگر مباحث مطرح در اين تفسير است. او براى شرح و توضيح آيات از اقوال مفسران و

[١] خاتمه مستدرك الوسايل، ج ٣، ص ٧٢.