ندانند بى دليلى...». [١] وقتى عبارات تفسير ابوالفتوح در اين چند صفحه با عبارات شيخ در تبيان مقايسه شود، اين مطلب استظهار مى شود كه ابوالفتوح عيناً تبيان را ترجمه كرده است. عبارت شيخ در تبيان: «وجميع أقسام القرآن لا يخلو من ستة: محكم و متشابهٌ و ناسخٌ و منسوخٌ و خاصٌ و عامٌ فالمحكم ما أنبأ لفظه عن معناه من غير اعتبار أمر ينضمّ إليه... والمتشابه ما كان المراد به لا يعرف بظاهره بل يحتاج إلى دليلٍ». [٢] در اين بخش ابوالفتوح رازى تنها تغييرات جزئى در عبارت تبيان داده است؛ به طورى كه در تعريف «محكم» و «متشابه» دقيقاً همان تعريف تبيان را آورده، ولى بعضى از مثالهاى تبيان را حذف كرده و مثالهايى را هم افزوده است. در تعريف «ناسخ» نيز با حذف بعضى از مثالها، همان مباحث تبيان مطرح شده و در اقسام نسخ عيناً همان مبحث آمده، اما ابوالفتوح مثالها را توضيح داده است. چنان كه در بحث اختصاصات تفسير تبيان بيان خواهد شد، در ذيل بحث از اقسام آيات قرآن، در تفسير تبيان دو بحث فرعى آمده است كه ابوالفتوح آن را نياورده: يكى بيان اين مطلب كه چرا آيات متشابه در قرآن آمده؟ و ديگرى بيان تعارض بين سه آيه قرآن كه يكى تمام قرآن را «محكم» مى داند و دوّمى تمام قرآن را «متشابه» مى داند و سوّمى بخشى را «محكم» و بخشى را «متشابه» دانسته است.

ج) نامهاى قرآن و معانى آن [٣]

اين دو تفسير در ذكر چهار نام (قرآن، فرقان، كتاب و ذكر) براى قرآن مشترك اند، ولى

[١] روض الجنان، ج ١، ص ٥ ـ ٧ .[٢] تبيان، ج ١، ص ٩ ـ ١٣.[٣] تبيان، ج ١، ص ١٧ ـ ١٩؛ روض الجنان، ج ١، ص ٨ ـ ١١ .