«از همه اين احتمالها گمان مى رود كه نگارنده اصلى تفسير نتوانسته كار خود را به اتمام برساند و غياث الدين جمشيد زواره اى كارش را به پايان رسانيده است، ولى چون مى خواسته از روش پيشين خود پيروى كند، از اين روى هر دو قسمت را به يك نام، گاهى به نام اصل و گاهى به نام مُتمّم خوانده اند». [١] گرچه ابن يوسف شيرازى در فهرست كتابخانه مدرسه سپهسالار، سيد گازر را غير از ابوالمحاسن جرجانى دانسته و تفسير گازر را جداى از جلاء الاذهان معرفى كرده و در وحدت مؤلف و تفسير شك كرده است، ولى محدث ارموى در مقدمه تفسير گازر به اشكالات وى پاسخ گفته و تمامى آنها را رد نموده است. نكته ديگر اينكه علينقى منزوى جلاء الاذهان را با لطائف التفسير سيف الدين فخر الاسلام ابونصر احمد بن حسن بن احمد درواجگى يكى مى داند، ولى سيد على اردلان در فهرست آستان قدس رضوى آن را با تفسير درواجگى به شماره ١٢٢٨ مقابله كرده و هيچ گونه شباهتى در اين دو تفسير مشاهده نكرده است؛ امّا وقتى با تفسير گازر يا جلاء الاذهان چاپ و تحقيق محدث ارموى تطبيق داده، به اين نتيجه رسيده است كه با آن متحد مى باشد. [٢]

«ابوالمحاسن» كيست؟

متأسفانه در خصوص زندگى و آثار و تاريخ حيات ابوالمحاسن اطلاع دقيقى در دسترس نمى باشد و شرح حال و عصر حياتش روشن نيست. ميرزا عبداللّه افندى از او چنين ياد مى كند: «فاضل عالم محدث مفسّر معروف، كان من مشاهير علماء الاماميه و من مؤلفاته تفسير جلاء الاذهان و جلاء الاحزان في تفسير القرآن و هو تفسير حسن الفوائد كبير، لكنّه

[١] همان.[٢] تفسير و تفاسير شيعه، ص ١٨٣.