مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٠٧
كننده عقيده داشت كه اين مجموعه از تأليفات سيد زوارى معروف به گازر است. [١] اينكه ابوالمحاسن سيد نبوده و در تفسير خود از لغاتى استفاده كرده كه در دومين بخش تفسير متداول نمى باشد، خود دليل بر آن است كه اين دو با هم يكى نبوده اند و چون مؤلّف قسمتِ اول، توفيق نوشتن تمامى مطالب تفسيرى قرآن كريم را به دست نياورده است يا آنكه احتمالاً نيمه دوم را نوشته ولى به تدريج مفقود گرديده است، سيد گازر تصميم گرفته است كار وى را تمام كند و البته اگر چه كوشيده است خود را به سبك و شيوه نخستين مؤلّف نزديك كند، ولى با تفاوتهايى آشكار به اين مهم دست يافته است و طرز نگارش وى را مى توان به خوبى از جلاء الاذهان تشخيص داد. اختلاف دو مفسّر در استفاده از مطالب عرفانى و نقل قول مشاهير تصوف و نيز تفاوت سليقه آنان در چگونگى درج احاديث و اسم رُوات آنها از مسائلى است كه دوگانگى اين دو بخش را به اثبات مى رساند. [٢] علينقى منزوى مى نويسد: «اين تفسير در دو قسمت است: در پشت بيشتر نسخه هاى نيمه اول، نام جِلاء الاذهان نوشته شده؛ ليكن در پشت نيمه دوم در بيشتر نسخه ها نوشته شده تفسير گازر و در برخى نسخه ها هر دو قسمت به نام جلاء الاذهان و برخى هر دو را تفسير گازر ناميده اند و اين معنا موجب گفت وگو ميان كتابشناسان گرديده است. نزديك ترين حدس به حقيقت همان گفته آقاى ابن يوسف است كه جلاء الاذهان قسمت اول اين تفسير است كه نصف اول قرآن است و تفسير گازر متمم آن است تا انجام...». [٣] وى در ادامه مى گويد:
[١] الذريعه، ج ٤، ص ٣١.[٢] فهرست كتب خطى فارسى و عربى كتابخانه مدرسه عالى سپهسالار سابق، ابن يوسف، ج ١، ص ١٠٥.[٣] فهرست كتب اهدايى سيد محمد مشكوة به كتابخانه دانشگاه تهران، علينقى منزوى، ج ١، ص ٨٥.