مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١١٩

مورد ردّ قول آنان كه احتجاج عقلى را حرام مى دانند، پاسخ به اين شبهه كلامى كه حضرت آدم در مخالفت مجبور بود. [١] و) مقايسه تطبيقى در بحثهاى فقهى بين دو تفسير: چنان كه به اشارت گذشت، شيخ طوسى در تبيان مانند كتب فقهى خود، هويّت فقيه بودن خود را به فراموشى نسپرده است و مباحث فقهى مختلفى در ذيل آيات الأحكام و آيات ديگر مطرح نموده است، امّا بسيارى از اوقات به بيان نظر شيعه اكتفا مى كند. ابوالفتوح نيز با توجه به آنچه در مقدمه تفسير خود بر ضرورت فقيه بودن مفسّر مى گويد، وارد بحثهاى فقهى مختلفى شده است و در موارد گوناگونى، حتى گسترده تر از تبيان، تحت عناوين مختلفى چون: «مذهب اهل البيت» و «مذهب شيعه» به موشكافى بحثهاى فقهى همت گمارده است و ادلّه شيعه و فرق مختلف اهل سنّت را مورد بررسى قرار داده است. در اين مباحث نيز ظاهراً كم و بيش ابوالفتوح متأثر از شيخ طوسى است و مطالب تبيان را پيگيرى كرده و بسط و توضيح بيشترى داده است. ايشان به مناسبت واژه «اُسجدوا» در آيه «وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لاِدَمَ...» [٢] به شرح اقسام سجده در شرع مى پردازد: «و سجده در شرع در چهار وجه بود: يكى سجده نماز و سجده قرآن و سجده سهو و سجده شكر. اما سجده نماز اين است كه معهود است در شرع و سجده قرآنو چهار جاى واجب است... و سجده سهو هم چهار جاى بايد كردن... و امّا سجده شكر مستحب است و در اواخر نماز از فرائض و سنن...». [٣] ذكر اقسام سجده به وسيله ابوالفتوح در ذيل اين آيه شريف ظاهراً برگرفته از