مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٠١

رواياتى و اقوالى را در مورد «الرحمن والرحيم» (صفت رحمت الهى) مى آورد كه در تبيان نيامده است: «پس در اين دو لفظ [الرحمن والرحيم] خصوص و عموم درست است، مِن وجهٍ دون وجه. در رحمان خصوص از جهت لفظ و در «رحيم» از جهت معنى، و اين است معنى قول جعفر بن محمد الصادق عليهماالسلام كه گفت: الرحمن خاصّ اللفظ عامّ المعنى والرحيم عامُّ اللّفظ خاصُّ المعنى...». [١] چنان كه از چند مورد اخير روشن مى شود، ابوالفتوح در بحث اشتقاق كلمات نيز متأثر از تبيان بوده، لكن به مطالب شيخ طوسى اكتفا نكرده است. ـ در مورد تقديم «رحمان» بر «رحيم» مطلب و دليل ابوالفتوح كاملاً با تبيان متفاوت است. [٢] ـ در ذيل آيه «الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» ابوالفتوح اين بحث صرفى را مى كند كه علامت تعريف «لام» است، نه «الف و لام» و اين بحث در تبيان نيامده است. [٣] ـ قرائات مختلف در اعراب «الحمد» در تبيان و تفسير ابوالفتوح مطرح شده، با اين تفاوت كه در تفسير روض الجنان قائلين اقوال مختلف ذكر شده است. [٤] ـ بررسى و ذكر اقوال مختلف در معناى «حمد» و «شكر» و تفاوت اين دو: «و علما در حمد و شكر بر دو قول اند: بعضى فرق نكردند ميان حمد و شكر و گفتند: به يك معنا باشد و محقّقان فرقى كردند و...». [٥] قول اوّل، كه ابوالفتوح نقل مى كند، همان قول شيخ طوسى است؛ [٦] اما ابوالفتوح اين قول را قبول نمى كند و قائل مى شود كه حمد و شكر در معنا فرق دارند. ـ بيان روايات مختلف از پيامبر اكرم و اهل بيت (صلوات اللّه عليهم) و ذكر