الذريعة إلى حافظ الشريعة - رفيع الدين محمد الجيلاني - الصفحة ٣٩١ - باب المؤمن وعلاماته

ذات او را ببرده راه ادراك‌* * * عقل را جان و دل در آنجا چاك‌

عقل بى كحل آشنائى او* * * بى‌خبر بود از خدائى او

گرنه ايزد و را نمودى راه‌* * * از خدا او كجا شدى آگاه‌

عقل را خود بخود چو راه نمود* * * پس به شايستگى و را بستود

اوّلِ آفريده‌ها عقل است‌* * * برتر از برگزيدها عقل است‌

عقل مانند ماست سرگردان‌* * * در ره كنه او چو ما حيران‌

عقل رهبر و ليك تا در او* * * فضل او مر تو را برد بر او

دل عقل از جلال او خيره‌* * * جان عقل از كمال او تيره‌

به خودش كس شناخت نتوانست‌* * * ذات او هم بدو توان دانست‌

چه كنى وهم را به بخشش حث‌* * * چون كند از قدم حديث حدث‌

جز به حسّ ركيك و وهم خبيث‌* * * نكند در قدم حديث حديث‌

عقل كآنجا رسيد سر بنهد* * * مرغ كآنجا پريد پر بنهد

احدست و شمار ازو معزول‌* * * صمدست و نياز از و مخزول‌

آن احد نه كه عقل داند و فهم‌* * * وآن صمد نه كس حس شناسد و وهم‌

تا تو را در درون شمار و شكيست‌* * * چه يكى خوان چه دو كه هر دو يكى است‌

كس نگفته صفات مبدع هو* * * چند و چون و چرا چه و كى و كو

يد او قدرتست و وجه بقاش‌* * * خواستن حكمت و نزول عطاش‌

قدمينش جلال قدر و خطر* * * اصبعينش نفاذ حكم و قدر

با وجودش ازل پرير آمد* * * بكه آمد وليك دير آمد

به ازل بسته كى بود عملش‌* * * يك غلاميست خانه زاد ازلش‌

دهر نه قالبِ قديمىِ او* * * طبع نه باعث كريمى او

با مكان آفرين مكان چه كند* * * آسمان گر در آسمان چه كند

«كن» دو حرفست بى‌نوا هر دو* * * هو دو حرفست بى هوا هر دو

كاف و نون نيست جز نبشته ما* * * چيست «كن» سرعت نفوذ قضا